دسته: مقالات : مهرالدین مشید

در دو سده اخیر، یکی از مهم‌ترین رویکردها در فهم دین، قرائت تاریخی بوده است؛ رویکردی که می‌کوشد آموزه‌های دینی را در پرتو شرایط تاریخی، اجتماعی و فرهنگی عصر نزول تفسیر کند. این نگاه توانست بسیاری از ابهام‌های تفسیری را برطرف سازد و راه را برای گفت‌وگوی دین با جهان جدید هموار کند. با این حال، هنگامی که این رویکرد با نفی اعتبار فراتاریخی احکام دینی به گونه‌ای افراطی، همه مفاهیم و ارزش‌های دینی را صرف محصول شرایط تاریخی و اجتماعی زمان پیدایش دین دانست، خود با چالش‌های جدی روبه‌رو شد. در این حالت، دین از جایگاه یک حقیقت هدایت‌گر و فرازمانی فاصله گرفت و به پدیده‌ای صرف تاریخی و نسبی فروکاسته شد؛ امری که از دید بسیاری از اندیشمندان، به نوعی بن‌بست معرفتی انجامیده است.

ادامه خواندن قرائت های تاریخی وفراتاریخی دینی؛ازبن بست تا پادزهر : مهرالدین مشید

جرقه‌ای که آتش مقاومت را در سراسرافغانستان افروخت

  سقوط  جمهوریت در اگست ۲۰۲۱ و بازگشت طالبان به قدرت، نقطه عطفی در تاریخ معاصر افغانستان  بود. طالبان با تکیه بر پیروزی نظامی، کوشیدند خود را به‌عنوان تنها نیروی قادر به تامین امنیت و پایان دادن به پنج دهه جنگ معرفی کنند. کاهش نسبی درگیری‌های کلاسیک و فروکش کردن جنگ میان طالبان و نیروهای جمهوری پیشین، این تصور را در بخشی از افکار عمومی ایجاد کرد که افغانستان وارد مرحله‌ای از ثبات شده است. اما این ثبات، بیش از آنکه بر پایه مشروعیت سیاسی، رضایت عمومی و حکمرانی کارآمد استوار باشد، بر انحصار قدرت، کنترل امنیتی، حذف مخالفان و محروم ساختن زنان از کار و دختران از آموزش  تکیه دارد.  طالبان امنیت را بزرگترین دستاورد خود عنوان می کنند. این در حالی است که امنیت پایدار تنها در سایه اقتدار نظامی به دست نمی‌آید؛ بلکه حاصل تعامل میان مشروعیت سیاسی، عدالت اجتماعی، مشارکت شهروندان، توسعه اقتصادی و اعتماد عمومی است. هرگاه یکی از این ارکان دچار ضعف شود، ثبات ظاهری به تدریج جای خود را به شکننده گی ساختاری می‌دهد. از همین رو، بسیاری از دولت‌هایی که در ظاهر مقتدر به نظر می‌رسیدند، با نخستین تنش نظامی وارد بحران داخلی یا خارجی شده و به سرعت با فرسایش اقتدار و کاهش توان حکمرانی روبه‌رو می شوند.

ادامه خواندن تحولات بدخشان؛نشانه‌های سقوط یاپایان مأموریت طالبان : مهرالدین مشید

بنیادگرایی دینی و لیبرال‌دموکراسی؛ از سوخت‌رسانی تا امتم دهی به چرخه خشونت؟

جهان پس از پایان جنگ سرد، به‌رغم امیدهای فراوان برای گسترش صلح، دموکراسی و همکاری بین‌المللی، به صحنه ظهور موج‌های تازه‌ای از افراط‌گرایی، تروریسم، جنگ‌های فراملی و قطبی‌شدن جوامع تبدیل شد. در دهه ۱۹۹۰ بسیاری از نظریه‌پردازان، به‌ویژه فرانسیس فوکویاما، پیروزی لیبرال‌دموکراسی را پایان رقابت‌های ایدئولوژیک می‌دانستند؛ اما حوادثی چون حملات ۱۱ سپتامبر، جنگ‌های افغانستان و عراق، ظهور داعش، افزایش اسلام‌هراسی، گسترش راست افراطی در اروپا و آمریکا و رشد پوپولیسم نشان داد که تاریخ نه‌تنها پایان نیافته، بلکه وارد مرحله‌ای پیچیده‌تر شده است.

ادامه خواندن  رابطه متقابل افراط‌گرایی دینی، بحران‌های نظم لیبرال و بازتولید خشونت: نویسنده: مهرالدین مشید

گاهی تاریخ، تنها در کتاب‌ ها نوشته نمی شود؛ بلکه در خاطره‌های مردم نیز نفس می‌کشد. در لبخندهای فراموش‌شده، در کوچه‌هایی که کودکان بی‌آنکه از قوم و زبان یکدیگر بپرسند، بازی می‌کردند؛ در مکتب‌هایی که هم‌صنفی بودن از هر هویت دیگری ارزشمندتر بود؛ و در همسایگی‌هایی که دیوار خانه‌ها، دل‌ها را از هم جدا نمی‌کرد.  آن نسل را می‌توان «نسل فراسو» نامید؛ نسلی که از مرزهای تنگ هویتی عبور کرده و به بزرگ ترین سرمایه اجتماعی تبدیل شده بود. نسل فراسو؛ یعنی نسل خاطره‌های پاک، نسلی که ثابت کرد دوستی می‌تواند از مرزهای قوم و زبان عبور کند و انسانیت، به زیباترین زبان مشترک آدم‌ها بدل شود.

ادامه خواندن  نسل فراسو: که پیوندهای انسانی را بر مرزبندی‌های قومی و زبانی ترجیح میداد: مهرالدین مشید

افغانستان؛ بن‌بست مشروعیت و بازی قدرت‌ها

افغانستان در دهه‌های اخیر با بحران‌های چندلایه سیاسی، اجتماعی و اقتصادی مواجه بوده است؛ اما پس از فروپاشی نظام جمهوری در سال ۲۰۲۱ و بازگشت طالبان به قدرت، مسئله مشروعیت سیاسی به یکی از بنیادی‌ترین چالش‌های دولت و جامعه افغانستان تبدیل شده است. حکومتی که توانسته است کنترل سرزمینی را به دست گیرد؛ اما در سطح داخلی و بین‌المللی با پرسش‌های جدی درباره مشارکت سیاسی، حقوق شهروندی، ساختار قدرت و نمایندگی اجتماعی روبه‌رو است. هم‌زمان، ادامه انزوای سیاسی، کاهش کمک‌های خارجی، محدودیت‌های اجتماعی و بحران اقتصادی، نه تنها موجب فرسایش تدریجی سرمایه انسانی افغانستان شده است؛ بلکه بحران عمیق مشروعیت، انزوا و ضعف نهادهای حاکمیتی، به‌صورت زنجیره‌ای زمینه را برای تبدیل شدن افغانستان به عرصهٔ رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی نیز فراهم کرده اند.

ادامه خواندن   فغانستان؛ از انزوای سیاسی تا بحران اجتماعی و امنیتی : مهرالدین میشد

پرسش سازگاری دین و دموکراسی یکی از مهم‌ترین مباحث فلسفه سیاسی معاصر است. پاسخ کوتاه این است که دین و دموکراسی نه کاملا ناسازگار و نه بصورت کامل یکسان است؛ بلکه میزان سازگاری آن‌ها به تفسیر دین و حدود نقش آن در سیاست بستگی دارد. در واقع، دین و دموکراسی به دو حوزه متفاوت تعلق دارند: دین بیشتر به ارزش‌های اخلاقی، معنوی و معنابخشی به زندگی می‌پردازد، در حالی که دموکراسی روشی برای توزیع قدرت سیاسی، مشارکت مردم و اداره جامعه است. از این‌رو، میان آن‌ها می‌تواند هم تعامل و هم تنش وجود داشته باشد.

ادامه خواندن دین و دموکراسی؛ از سازگاری ها تا چالش ها :مهرالدین مشید

از اصلاحات امان‌الله خان تا چالش‌های پس از ۲۰۲۱

در تاریخ ملت‌ها، فرصت‌های تاریخی لحظاتی هستند که یک کشور می‌تواند مسیر خود را از بحران به توسعه، از استبداد به مشارکت سیاسی و از عقب‌ماندگی به پیشرفت تغییر دهد. برخی ملت‌ها این فرصت‌ها را به سکوی پرش تبدیل کرده و برخی دیگر آن‌ها را از دست داده اند. افغانستان در یک قرن گذشته بارها در آستانه چنین فرصت‌هایی قرار گرفته است؛ اما هیچگاهی این فرصت ها به ثمر نرسیده اند. در حالیکه این کشور نه از کمبود منابع طبیعی رنج برده، نه از موقعیت ژئوپلیتیکی بی‌اهمیت برخوردار بوده و نه از فقدان ظرفیت انسانی به طور کامل محروم بوده است؛ اما با این همه، تاریخ معاصر افغانستان بیشتر به روایت فرصت‌های از دست‌رفته تا داستان فرصت‌های تحقق‌یافته شباهت دارد. 

ادامه خواندن افغانستان؛ سرزمین فرصت‌های از دست‌رفته : مهرالدین مشید

تنوع قومی و مدیریت آن در چارچوب هویت ملی فراگیر

افغانستان سرزمینی است که در آن، گوناگونی‌های قومی، زبانی، مذهبی، فرهنگی و جغرافیایی، در کنار پیشینه‌ای غنی از تمدن و فرهنگ، سیمایی رنگارنگ و کم‌نظیر پدید آورده است. پشتون، تاجیک، هزاره، ازبک، ترکمن، بلوچ، نورستانی، پشه‌ای، ایماق و ده‌ها گروه فرهنگی دیگر، هر یک بخشی از هویت تاریخی این سرزمین را شکل داده‌اند. افزون بر این، زبان‌های فارسی، پشتو، ازبکی، ترکمنی، بلوچی، نورستانی و دیگر زبان‌های بومی، گنجینه‌ای ارزشمند از میراث فرهنگی افغانستان را تشکیل می‌دهند. این تنوع، اگر در چارچوب یک هویت ملی فراگیر مدیریت شود، می‌تواند سرچشمه خلاقیت، پویایی و اقتدار ملی باشد؛ اما اگر به ابزار رقابت‌های سیاسی، تبعیض و حذف تبدیل گردد، همان سرمایه بزرگ به عامل بحران و واگرایی بدل می‌شود.

ادامه خواندن افغانستان زخمی؛ نیازمند همدلی و همگرایی : مهرالدین مشید

از عمق استراتژیک پاکستان و هند تا عمق استراتژی گروه‌های تروریستی

افغانستان در طول دو سده اخیر، بیش از آنکه یک بازیگر مستقل در نظام منطقه‌ای و بین‌المللی باشد، به میدان رقابت قدرت‌های مختلف تبدیل شده است. موقعیت ژئوپلیتیکی این کشور در قلب آسیا، میان جنوب آسیا، آسیای مرکزی، خاورمیانه و چین، باعث شده است که افغانستان همواره در مرکز محاسبات امنیتی و راهبردی بازیگران منطقه‌ای و جهانی قرار گیرد. از منظر نظریه‌های ژئوپلیتیک و رئالیسم سیاسی، افغانستان نه تنها یک دولت، بلکه یک «فضای راهبردی» بوده است که قدرت‌های مختلف برای تأمین منافع خود در آن به رقابت های سیاسی و امنیتی پرداخته‌اند.

ادامه خواندن افغانستان در چهار راۀ رقابت های ژیوپلیتیک و ا ستراتیژی های تروریستی :  مهرالدین مشید

پرسش سازگاری دین و دموکراسی یکی از مهم‌ترین مباحث فلسفه سیاسی معاصر است. پاسخ کوتاه این است که دین و دموکراسی نه کاملا ناسازگار و نه بصورت کامل یکسان است؛ بلکه میزان سازگاری آن‌ها به تفسیر دین و حدود نقش آن در سیاست بستگی دارد. در واقع، دین و دموکراسی به دو حوزه متفاوت تعلق دارند: دین بیشتر به ارزش‌های اخلاقی، معنوی و معنابخشی به زندگی می‌پردازد، در حالی که دموکراسی روشی برای توزیع قدرت سیاسی، مشارکت مردم و اداره جامعه است. از این‌رو، میان آن‌ها می‌تواند هم تعامل و هم تنش وجود داشته باشد.

ادامه خواندن دین و دموکراسی؛ از سازگاری ها تا چالش ها: : مهرالدین مشید

راستی‌آزمایی تاریخ؛ گذر از بحران یا ماندن در باتلاق تروریسم؟

ملت‌ها نیز مانند انسان‌ها در مسیر تاریخ با لحظاتی روبه‌رو می‌شوند که سرنوشت آینده آنان را رقم می‌زند. این لحظات، صرف رویدادهای سیاسی یا نظامی نیستند، بلکه «راستی‌آزمایی‌های تاریخی» هستند؛ آزمون‌هایی که میزان بلوغ سیاسی، ظرفیت ملی و توانایی یک جامعه برای عبور از بحران را آشکار می‌سازند. افغانستان امروز در یکی از همین مقاطع سرنوشت‌ساز قرار گرفته است. پس از دهه‌ها جنگ، اشغال، مداخله خارجی، رقابت‌های منطقه‌ای و ظهور جریان‌های افراطی، این پرسش بیش از هر زمان دیگری مطرح است که آیا افغانستان خواهد توانست از چرخه تاریخی خشونت و بی‌ثباتی خارج شود یا همچنان در باتلاق تروریسم، واگرایی اجتماعی و بحران مشروعیت گرفتار خواهد ماند؟

ادامه خواندن راستی‌آزمایی تاریخ؛ گذر از بحران یا ماندن در باتلاق تروریسم؟ : : مهرالدین مشید

از اصلاحات امان‌الله خان تا چالش‌های پس از ۲۰۲۱

در تاریخ ملت‌ها، فرصت‌های تاریخی لحظاتی هستند که یک کشور می‌تواند مسیر خود را از بحران به توسعه، از استبداد به مشارکت سیاسی و از عقب‌ماندگی به پیشرفت تغییر دهد. برخی ملت‌ها این فرصت‌ها را به سکوی پرش تبدیل کرده و برخی دیگر آن‌ها را از دست داده اند. افغانستان در یک قرن گذشته بارها در آستانه چنین فرصت‌هایی قرار گرفته است؛ اما هیچگاهی این فرصت ها به ثمر نرسیده اند. در حالیکه این کشور نه از کمبود منابع طبیعی رنج برده، نه از موقعیت ژئوپلیتیکی بی‌اهمیت برخوردار بوده و نه از فقدان ظرفیت انسانی به طور کامل محروم بوده است؛ اما با این همه، تاریخ معاصر افغانستان بیشتر به روایت فرصت‌های از دست‌رفته تا داستان فرصت‌های تحقق‌یافته شباهت دارد. 

ادامه خواندن افغانستان؛ سرزمین فرصت‌های از دست‌رفته :  مهرالدین مشید

مطالعه‌ای در اندیشه متفکران مسلمان و تجربه افغانستان، ایران، مصر و ترکیه

اسلام‌گرایی یکی از مهم‌ترین جنبش‌های فکری و سیاسی جهان اسلام در دو سده اخیر بوده است. این جریان در واکنش به استعمار، استبداد، عقب‌ماندگی تمدنی و بحران هویت مسلمانان ظهور کرد و در مقاطع مختلف نقش مهمی در بسیج جوامع اسلامی علیه سلطه خارجی ایفا نمود. با این حال، ظهور افراط‌گرایی، ناکامی برخی حکومت‌های اسلام‌گرا در تحقق عدالت و توسعه، و شکاف میان آرمان و واقعیت، این جریان را با بحرانی جدی مواجه ساخته است. این نوشته با بررسی دیدگاه‌های اقبال لاهوری، علی شریعتی، سید قطب و مالک بن نبی و مطالعه موردی افغانستان، ایران، مصر و ترکیه، به واکاوی علل ظهور، اوج‌گیری، بحران و چشم‌انداز آینده اسلام‌گرایی می‌پردازد.

ادامه خواندن اسلام‌گرایی؛ از رستاخیز ضد استعمار تا چالش افراطیت و امکان احیای دوباره : مهرالدین مشید

مطالعه‌ای در اندیشه متفکران مسلمان و تجربه افغانستان، ایران، مصر و ترکیه

اسلام‌گرایی یکی از مهم‌ترین جنبش‌های فکری و سیاسی جهان اسلام در دو سده اخیر بوده است. این جریان در واکنش به استعمار، استبداد، عقب‌ماندگی تمدنی و بحران هویت مسلمانان ظهور کرد و در مقاطع مختلف نقش مهمی در بسیج جوامع اسلامی علیه سلطه خارجی ایفا نمود. با این حال، ظهور افراط‌گرایی، ناکامی برخی حکومت‌های اسلام‌گرا در تحقق عدالت و توسعه، و شکاف میان آرمان و واقعیت، این جریان را با بحرانی جدی مواجه ساخته است. این نوشته با بررسی دیدگاه‌های اقبال لاهوری، علی شریعتی، سید قطب و مالک بن نبی و مطالعه موردی افغانستان، ایران، مصر و ترکیه، به واکاوی علل ظهور، اوج‌گیری، بحران و چشم‌انداز آینده اسلام‌گرایی می‌پردازد.

ادامه خواندن اسلام‌گرایی؛ از رستاخیز ضد استعمار تا چالش افراطیت و امکان احیای دوباره : : مهرالدین مشید

هتک حرمت به زنان هرات؛ پرده از سیمای اصلی طالبان برداشت

پس از انتشار گزارش‌هایی مبنی بر بازداشت‌های گسترده و برخوردهای تحقیرآمیز با زنان در هرات به بهانه نظارت بر پوشش و رفتار اجتماعی، موجی از نارضایتی عمومی در این شهر شکل گرفت. این اقدامات که از سوی بسیاری از شهروندان، فعالان مدنی و نهادهای حقوق بشری «خودسرانه، غیرقانونی و مغایر با ارزش‌های اسلامی و انسانی» توصیف شد، سرانجام به اعتراض‌های خیابانی انجامید. واقعیت تایید شده این است که ده‌ها زن در هرات به اتهام نقض دستورالعمل‌های پوشش از سوی ماموران امر به معروف و نهی از منکر بازداشت شدند. پس از آن اعتراضاتی در منطقه جبرئیل هرات شکل گرفت. گزارش‌ها حاکی از آن است که طالبان برای متفرق ساختن معترضان از خشونت و شلیک استفاده کردند؛ رویدادی که بار دیگر توجه افکار عمومی را به ماهیت واقعی حکومت طالبان جلب کرد. 

ادامه خواندن خیزش زنان هرات؛ آزمون مردانگی فراقومی  و تجلی همبستگی ملی : مهرالدین مشید

افغانستان بر سر دو راهی؛ وحدت ملی یا تداوم بحران مشروعیت

افغانستان در یکی از حساس‌ترین و سرنوشت‌سازترین مقاطع تاریخ معاصر خود قرار دارد. بیش از چهار دهه جنگ، مداخله‌های خارجی، رقابت‌های قومی، بحران‌های سیاسی و فروپاشی نهادهای دولتی، این کشور را به نقطه‌ای رسانده است که بقای ثبات و امنیت آن بیش از هر زمان دیگر به تحقق وحدت ملی و تشکیل یک حکومت مشروع و پاسخگو وابسته شده است. در چنین شرایطی، افغانستان در برابر دو راهی بزرگی قرار گرفته است؛ یا با تکیه بر اراده ملی، پذیرش تنوع اجتماعی و ایجاد یک نظام مشروع، راه برون‌رفت از بحران را در پیش گیرد، یا همچنان در گرداب بحران مشروعیت، انزوا و بی‌ثباتی گرفتار بماند.

ادامه خواندن وحدت ملی و حکومت مشروع؛ میان امیدهای فردا و چالش‌های امروز :مهرالدین مشید

افغانستان در بیش از دو سدهٔ اخیر، افزون بر جنگ‌های خارجی، قربانی کشمکش‌های داخلی، رقابت‌های قومی، انحصار قدرت و نزاع‌های هویتی نیز بوده است. هرچند مردم افغانستان در طول تاریخ بارها در برابر تجاوز خارجی با همبستگی کم‌نظیر ایستاده‌ا اند؛ اما این کشور در عرصهٔ دولت‌ سازی و توزیع قدرت، شکاف‌های قومی و گروهی همواره ناکام بوده و این به یکی از مهم‌ترین موانع  برای شکل‌گیری دولت ملی در این کشور تبدیل شده است. از این رو، پرسش اساسی این است که آیا افغانستان می‌تواند روزی از چرخهٔ نزاع‌های قومی و گروهی عبور کند و به یک جامعهٔ مبتنی بر شهروندی و مشارکت ملی دست یابد؟

ادامه خواندن دورنمای پایان نزاع‌های گروهی و قومی در افغانستان؛ فرصت‌ها و چالش‌ها : مهرالدین مشید

افغانستان در آستانهٔ دگرگونی؛ از متن استبداد تا حاشیهٔ انقلاب اجتماعی

افغانستان امروز در یکی از پیچیده‌ترین و سرنوشت‌ سازترین مقطع های تاریخ معاصر خود قرار دارد؛ زیرا در این کشور استبداد سیاسی، فروپاشی اقتصادی، بحران مشروعیت، انسداد فرهنگی و انفجار نارضایتی اجتماعی به گونه‌ای کم‌سابقه درهم تنیده شده‌اند. آنچه اکنون در افغانستان جریان دارد، صرف یک بحران سیاسی یا امنیتی نیست؛ بلکه نشانه‌های یک دگرگونی عمیق اجتماعی و تاریخی است که از متن استبداد برمی‌خیزد و آرام‌آرام به حاشیه‌های خاموش جامعه نفوذ می‌کند؛ البته حاشیه‌هایی که می‌توانند در آینده به مرکز تحول بدل شوند. تحولات افغانستان را دیگر نمی‌توان تنها با معیار جنگ و امنیت تحلیل کرد؛ زیرا بحران کنونی، پیش از آنکه صرف نظامی باشد، بحرانی فراگیر است که ریشه در مشروعیت، هویت، عدالت و آینده این کشور دارد. افغانستان امروز میدان تقابل دو نیروی بزرگ تاریخی است؛ از یک‌ سو ساختار انحصار گرا و سنتی قدرت، و از سوی دیگر جامعه‌ای که آرام‌آرام در حال عبور از ترس و رسیدن به بیداری و آگاهی تازه است.

ادامه خواندن بازخوانی تحولات افغانستان؛ از بن بست سیاسی تا تحول اجتماعی : مهرالدین مشید

آینه غربت؛ روایت زندگی یک نسل در یک بیت

گاهی یک بیت شعر، بیش از یک کتاب تاریخ، سرگذشت یک نسل را روایت می‌کند. نسلی که روزگاری در صنف‌های درس با هزاران امید و آرزو نشسته بود، اما طوفان‌های سیاسی، جنگ‌های پی‌درپی و ناکامی‌های تاریخی، او را از چوکی مکتب به جاده‌های غربت کشاند. امروز آن بیت، نه فقط یک مصرع شاعرانه، بلکه آیینه‌ای است که رنج مهاجرت، حسرت وطن و سرنوشت تلخ و در عین حال پرافتخار هزاران فرزند این سرزمین را بازتاب می‌دهد؛ نسلی که میان خاطره و غربت، هنوز رویای بازگشت به وطن را در دل زنده نگه داشته است.

ادامه خواندن از صنف درس تا پشت فرمان؛ روایت یک نسل: مهرالدین مشید

طالبان و نبرد روایت ها؛ بازی های سیاسی و استخباراتی

افغانستان در بیش از چهار دههٔ گذشته تنها میدان جنگ‌های نظامی نبوده، بلکه صحنهٔ رقابت‌های پیچیدهٔ سیاسی، استخباراتی، ژئوپولیتیکی و نبرد روایت ها نیز بوده است. در چنین فضایی، طالبان نه‌تنها به‌عنوان یک بازیگر داخلی، بلکه به‌عنوان بخشی از معادلات بزرگ‌تر منطقه‌ای و بین‌المللی مورد توجه قرار گرفته‌اند. از این رو، بسیاری از رویدادها و تحولات مربوط به طالبان را نمی‌توان صرف با معیارهای نظامی یا ایدئولوژیک توضیح داد؛ بلکه باید آن‌ها را در چارچوب بازی‌های پنهان قدرت، رقابت‌های استخباراتی و مدیریت منافع بازیگران مختلف؛ در موج سنگینی از نبرد روایت ها به تحلیل گرفت.

ادامه خواندن طالبان و بازی‌های پنهان؛ از فرافکنی سیاسی تا مهندسی استخباراتی : مهرالدین مشید

بدخشان؛ گره کور و پاشنه آشیل حاکمیت طالبان

تحولات جاری در ولایت بدخشان و بخش‌هایی از شمال و شمال‌شرق افغانستان را نمی‌توان تنها اعتراض‌هایی محلی بر سر معادن، کشتزارهای کوکنار یا اختلافات اداری تلقی کرد؛ بلکه این رخدادها نشانه‌های شکل‌گیری یک بحران عمیق‌تر در ساختار قدرت طالبان است؛ بحرانی که در بطن خود، تضادهای قومی، اقتصادی، سیاسی و امنیتی را حمل می‌کند و می‌تواند در آینده به یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های حاکمیت طالبان بدل شود. ناآرامی ها در حالی در بدخشان افزایش یافته که جناح قندهار از افزایش نفوذ، قدرت نظامی و استقلال مالی فرماندهان بومی بدخشان نگران است. فرماندهان محلی بدخشان به دلیل تسلط بر منابع عظیم اقتصادی از جمله معادن طلا و سنگ‌های قیمتی و همچنین راه‌های تجاری، به یک وزنه قدرتمند تبدیل شده‌اند که اکثر شان دیگر تمایلی به اطاعت از دستورات قندهار را ندارند. این وضعیت بار دیگر شمال را آبستن یک تحول نموده است.

ادامه خواندن بدخشان؛ جرقه های بحران و احتمال خیزش تازه در شمال: مهرالدین مشید

در این روزها زمزمه‌های بازگشت اشرف غنی به کابل آرام‌آرام از حاشیه به متن می‌آید و از شایعه به واقعیت تبدیل می شود؛ بسیاری‌ها شاید این سخنان را شایعه، بازی استخباراتی یا جنگ روانی تلقی کنند؛ اما واقعیت این است که این آوازه‌ها آن‌ قدر هم دور از حقیقت نیستند. زیرا غنی برای طالبان تنها یک رئیس‌جمهور فراری نبود؛ بلکه او در واپسین لحظه‌های تاریخ جمهوریت، بزرگ‌ترین خدمت را به بقای طالبان انجام داد؛ خدمتی که شاید ده‌ها لشکر و صدها معامله پنهانی قادر به انجام آن نبودند؛ اما غنی با غافلگیر کردن مقام های ارشد نظامی و سیاسی و‌حتی رییس دفتر اش و حتی کارمندان ارگ، این ماموریت را در ظرف چند ساعت پس از تماس با شبکه حقانی بسر رساند.

ادامه خواندن زمزمه های بازگشت اشرف غنی به کابل از شایعه تا واقعیت: مهرالدین مشید

روایت تراژدی ملتی که بهای جاه‌طلبی نخبگان را پرداخت

روزی از روز ها با دوستی سر خوردم و چند لحظه به گذشته ها در دوران فاکولته رفتیم؛ به سال هایی که بوی باروت با بوی کتاب درهم آمیخته بود و گاهی صدای انفجار، سکوت صنف های درس را می شکست. از خاطره های وحشتناک زمان تهاجم شوروی سخن گفتیم؛ از جوانانی که با دست های خالی؛ اما با دل های لبریز از آرمان، در برابر هیولای اشغال شوروی ایستادند؛ از دانشجویانی سخن گفتیم که شب ها در خوابگاه ها رؤیای آزادی می دیدند و صبح ها یا در سنگر بودند و یا در سیاهچال های استخبارات با موج سنگینی از شکنجه ها دست و پنجه نرم می کردند.

ادامه خواندن حماسه هایی که به بهای خیانت نخبگان به سوگواره تبدیل شد

روایت یک بن بست تاریخی؛ قدرت یک دست و مخالفان  چند پاره

افغانستان امروز در وضعیتی گرفتار شده است که می‌توان آن را «بن‌بست مضاعف» نامید؛ از یک‌ سو طالبان با رویکرد انحصارگرایانه، تمایلی به مشارکت سیاسی و تقسیم قدرت با سایر جریان‌ها نشان نمی‌دهند و ساختار قدرت را در چارچوبی بسته و ایدئولوژیک نگه داشته‌اند. از سوی دیگر، مخالفان طالبان نه‌تنها از یک رهبری واحد و برنامه منسجم برخوردار نیستند؛ بلکه درگیر اختلافات درونی، رقابت‌های شخصی و پراکندگی جغرافیایی‌اند که توان کنش مؤثر را از آنان گرفته است. در چنین شرایطی، نه طالبان اراده‌ای برای گشایش و نه اپوزیسیون ظرفیت ایجاد فشار یا بدیل سیاسی را دارند. نتیجه این وضعیت، تداوم رکود سیاسی، تشدید بحران مشروعیت و افزایش فاصله میان دولت و جامعه است.

ادامه خواندن افغانستان در تنگنای بن بست؛ انحصار طالبان و پراکنده گی مخالفان: مهرالدین مشید

اافغانستان و «حاشیه نشینی ژئوپلیتیکی» در نظام بین الملل

در ادبیات ژئوپلیتیک کلاسیک، افغانستان به‌عنوان «قلب آسیا» شناخته می‌شد؛ یعنی منطقه‌ای که کنترل آن می‌توانست بر توازن قدرت جهانی تأثیر بگذارد؛ اما افغانستان علی‌رغم موقعیت ژئوپلیتیکی مهم در قلب آسیا، در دههٔ اخیر به یکی از نمونه‌های بارز «حاشیه‌نشینی ژئوپلیتیکی» تبدیل شده است. تحولات دو دههٔ اخیر، به‌ویژه پس از بازگشت طالبان به قدرت در ۲۰۲۱، نشان داده است که موقعیت مهم ژئوپلیتیکی تضمین کننده ثبات در یک کشور نیست؛ زیرا ژئوپلیتیک بدون ظرفیت حکمرانی، مشروعیت سیاسی و ادغام اقتصادی، نمی‌تواند به قدرت واقعی و ثبات پایدار در یک کشور تبدیل شود؛ زیرا نبود مشروعیت سیاسیی، حیثیت پاشنۀ آشیل ژئوپلیتیک قدرت را دارد. افغانستان نمونه روشن این وضعیت است؛ کشوری با جایگاه مهم جغرافیایی، اما گرفتار بحران حکمرانی، مشروعیت و اقتصاد است.

ادامه خواندن از اسیب پذیری ژئوپلیتیک تا نبود مشروعیت؛ «پاشنۀ آشیل ژئوپلیتیک قدرت» : مهرالدین مشید