دسته: مطالب تاریخی

سریزه

په دې وروستیو کې داسې راپورونه خپاره شوي چې ګواکې په افغانستان کې اسلامي امارت د محقق له تلویزیون او ځینو نورو شتمنیو سره د مصادرې چلند کړی دی. د دې خبر د رښتینولۍ په اړه تر اوسه پوره باور نه لرم، خو همدې خبرو ماته د هغو زرګونو مظلومو انسانانو د حقونو موضوع را یاده کړه چې په تېرو لسیزو کې ورباندې بېلابېل ظلمونه شوي دي. په حقیقت کې د افغانستان وروستۍ تاریخ له جګړو، سیاسي شخړو او د بشري حقونو له پراخو سرغړونو ډک پاتې شوی دی. له همدې امله، که په هېواد کې رښتینې او تلپاتې سوله ټینګېدل او ټولنیز عدالت عملي کېدل غواړو، نو د انتقالي عدالت د بهیر پیل او پلي کېدل یو جدي او نه‌انکارېدونکی ضرورت دی.

ادامه خواندن په افغانستان کې د انتقالي عدالت اړتیا: نورمحمد غفوری

در تاریخ اجتماعی بشر، برخی روزها تنها یک تاریخ در تقویم نیستند، بلکه به نمادهایی از حافظهٔ جمعی انسان تبدیل می‌شوند؛ نمادهایی که در آن‌ها تجربه‌های رنج، مقاومت، امید و آرمان‌های مشترک بشری فشرده شده است. هشتم مارچ از جمله همین روزهاست. این روز نه صرفاً مناسبتی برای تبریک و بزرگداشت، بلکه یادآور تاریخی طولانی از مبارزه برای عدالت، آزادی و برابری انسانی است؛ مبارزه‌ای که هنوز در بسیاری از نقاط جهان ادامه دارد.

ادامه خواندن هشتم مارچ؛ تاریخِ ناتمامِ مبارزه برای برابری : نورمحمد غفوری

چو خود کردند راز خویشتن فاش 

عراقــی را چـــرا بدنام کـــردند 

شخصی با نام مستعار «زیباکی» با پُررویی زیاد دربارۀ اینکه این قلم شهرانی دربارۀ تاجیکان کلمات زشت و بدی را استعمال کرده باشم، در رسانه‌ها نوشته و به نشر رسانیده است. 

اولتر از همه باید گفت که زیباک یکی از مناطق زیبای بدخشان یا زادگاه من می‌باشد، که مردمانش بزبان زیباکی سخن می‌گویند و چون فرشتگان آسمانی باصفات عالی انسانی در قطار باشنده‌گان نجیب بدخشان با وجودیکه متعلق به ملیت‌های مختلف و زبان‌های جدا از هم دارند بمانند برادران اصلی حیات بسر می‌برند. 

ادامه خواندن بدخواه کسـان هیچ بـه مقصـدنرسد : پروفیسور دکتور عنایت الله شهرانی

در سوسیال میدیا خواندم که وزارت دفاع طالبان به پاکستان گفته است که: «اتهام نزنید، سیاست‌ خود را تغییر دهید» و طالبان «مسئولان امنیتی پاکستان باید به‌جای فرار از ناکامی‌های امنیتی»، در سیاست‌های خود تجدید نظر کنند». 

موضع‌گیری اخیر وزارت دفاع طالبان در برابر اظهارات وزیر دفاع پاکستان بازتاب‌دهندهٔ یک واقعیت انکارناپذیر است: پاکستان سال‌هاست ناکامی‌های امنیتی داخلی خود را با فرافکنی به افغانستان پنهان می‌کند؛ سیاستی که نه به نفع مردم پاکستان بوده و نه به نفع مردم افغانستان می باشد. 

ادامه خواندن  افغانستان قربانی سیاست‌های امنیتی منطقه‌ای است، نه متهم دائمی : نور محمد غفوری  :

و بازتولید استبداد در افغانستان

یکی از ریشه‌ای‌ترین معضلات سیاسی و اجتماعی افغانستان، حاکمیت و نفوذ تیکه‌داران قدرت، جنگ‌سالاران و تجاران قومی است؛ افراد و گروه‌هایی که در ظاهر خود را نماینده و مدافع یک قوم یا منطقه معرفی می‌کنند، اما در عمل به دشمنان اصلی همان قوم و مردم محل خویش بدل می‌شوند. تجربهٔ چند دههٔ اخیر به‌روشنی نشان می‌دهد که این افراد پیش از هر کس و بیش از هر گروه دیگر، بر مردم خود ستم روا داشته‌اند و منافع شخصی و گروهی خویش را بر کرامت انسانی و حقوق اساسی جامعه ترجیح داده‌اند.

ادامه خواندن تجاران قومی- مانع شکل‌گیری و استحکام ملت :نورمحمد غفوری

په انساني ټولنو کې د بڼو او فکرونو اختلاف یو طبیعي، نه‌جلا کېدونکی او حتمي واقعیت دی. انسانان د فکر، باور، ارزښتونو، تجربو، شخصیت او عقلاني لید له مخې یو له بل سره توپیر لري. مبالغه به نه وي که ووایو چې په هره ټولنه کې د هغو د نفوسو په شمیر متفاوت انسانی فیګورونه او فکرونه وجود لري. په ټولنه کې د دې طبیعی او حتمي توپیرونو موجودیت نه یوازې عیب نه دی، بلکې د ټولنیز پرمختګ، نوښت او فکري ودې بنسټ جوړوي. ستونزه هغه وخت پیدا کېږي چې اختلاف ته د دښمنۍ په سترګه وکتل شي، او د زغم پر ځای د حذف، تحمیل او زور لاره ونیول شي.

ادامه خواندن اختلاف دښمني نه ده؛ د اختلاف نه زغمل دښمني زېږوي: نورمحمد غفوری

رویکردی تحلیلی به مشارکت سیاسی و تعامل مدنی

عصاره

دقیق چهارسال قبل در مورد ادغام سیاسی یک مقاله را در فیسبوک و ویبسایت‌ها نشر نمودم. با ملاحظهٔ اوضاع کنونی کشور دیده می شود که ضرورت ادغام سیاسی و وضاحت مفهوم آن بیشتر از پیش محسوس می شود. از همین خاطر خواستم که مقالهٔ قبلی ام را تغیر فورم و وسعت داده و با یافته های تازه و اصلاحات وارده برای علاقمندان باز نشر نمایم. 

ادغام سیاسی (Political Integration) یکی از مفاهیم کلیدی در نظریه‌های دولت‌سازی، دموکراسی و همبستگی اجتماعی است که نقش تعیین‌کننده‌ای در مدیریت تنوع، کاهش تعارضات و تضمین ثبات سیاسی ایفا می‌کند. افغانستان به‌عنوان جامعه‌ای متفرق و چندپاره که چهار دهه جنگ، خشونت و بی‌ثباتی را تجربه کرده است، با چالش‌های جدی در زمینهٔ مشارکت سیاسی، انسجام اجتماعی و مشروعیت نظام سیاسی مواجه می‌باشد.

ادامه خواندن ضرورت و اهمیت ادغام سیاسی در افغانستان: نورمحمد غفوری

دراین برنامه در باره شخصیت چند بعُد ی استاد عبدالقویم بسید با حضور چند تن از هنرشناسان و فرزند عزیز شان و خلص سوانح شاد روان استاد بیسد را از کتاب هنرمندان تاریخ ساز تیاتر اثر بانو ماریا دارو به صدای بانو زهره جان قیام خوانده شد.

«جمهوریت سوم!»

در این‌روز ها تلاش می‌کنم چیزی ننویسم. چون فضای ملتهب رسانه های اجتماعی، سخن‌گفتن را به گند می‌کشاند. اما گاهی هم فکر می‌کنم اگر کاملا خموش بمانی یک‌تعداد سیاست‌بازان فکر می‌کنند همه احمق هستند و می‌آیند هرچه از دهن شان برون شد به گوش و ذهن مردم پوف می‌کنند و چهره های تکراری خود را بر همه تحمیل می‌نمایند. 

دیشب گفت‌وشنود آقای عمر داوودزی را می‌شنیدم که از «جمهوریت سوم» سخن می‌گفت. به باور این آقای جمهوریت نخست داوودخانی و جمهوریت دومی کرزی و غنی پاسخ‌گوی اراده‌ی مردم نبوده و حالا به جمهوریت سوم نیاز است تا افغانستان را از بحران نجات دهد. 

ادامه خواندن واکنش تند داکتر ملک ستیز در مورد اظهارات اخیر محمد عمر داوودزی : ملک ستیز

 به یاد  روانشاد ضیاءالدین میهن یار حافظی

بزرگترین خدمتکار مطبوعات بدخشان 

با نامی گرامی حافظ عبدالعزیز مشهور به حاجی حافظ جان پدر روانشاد ضیاءالدین میهنیار حافظی زیادتر از ۷۰ سال به این طرف آشنایی دارم. هنوز هم که هنوز است.   نام آن بزرگمرد و شهیر ورد زبان‌هاست . سال‌های زیادی می‌گذرد. که آوازه مرگ یکی از اعضای این خانواده که در وقت شکار در قله کوه در فیض آباد صورت گرفته بود و به سرعت در سراسر بدخشان این خبر پخش گردید.دیده می شد چقدر مردم با این خانواده غمشریکی داشتند…  زمانی که جوان بودم ،  در فاکولته تعلیم و تربیه مصروف فراگیری دروس خود بودم. روزی به یادم می آید. در کنار هوتل کابل مقابل فروشگاه قاری امان نوایی یک جوان نهایت خوش برخورد و مهربانی  مرا شناخت در حالی که آن گرامی را نمی‌شناختم بعد از مقابل  شدن با من به تورکی اوزبیکی سخن گفت.

گویا که از هفتاد و هفت نسل با این سو در جهان تورک حیات به سر برده باشد.  خود را با بسیار با محبت  و مهربانی معرفی نمود که نامش آذرخش و فرزند همان شخص مشهور حاجی حافظ جان است میگویند هر کس که یک زبان را غیر از زبان مادری خود خوب بداند در حقیقت صاحب شهادت نامه دکترا یا پی اچ دی است. چه اتفاق خوبی بود که تقریباً بعد از سالهای زیاد از آن روز میمون در هفته قبل یک مصاحبه او را در یوتیوب دیدم که به چه فصاحتی سخن میگفت. 

ادامه خواندن تقریظ استاد دکتور عنایت الله شهرانی بر کتاب یادگار من 

پیاله کافی؛ دیروز زهری به کام مردم افغانستان و امروز زهری به کام پاکستان

پاکستان در دهه‌های اخیر در معرض یکی از پیچیده‌ ترین بحران‌های امنیتی تاریخ خود قرار گرفته است. افزایش حملات «تحریک طالبان پاکستان (TTP)»، گسترش ناامنی در مناطق قبایلی و تنش‌های دیپلماتیک با کابل و دهلی نو، این کشور را در موقعیتی متزلزل قرار داده است. این فضای وهم آلود و پر تنش مقام های پاکستانی را بیش از هر زمانی نگران ساخته است. در چنین فضایی، این پرسش بنیادین مطرح می‌شود که آیا پاکستان قربانی جنگ نیابتی هند است، یا در واقع بهای سیاست‌های دیرینه خود در حمایت از تروریسم را می‌پردازد؟ با تشدید تنش ها میان اسلام آباد و کابل، مقام های پاکستانی ادعا کرده اند که این کشور قربانی جنگ نیابتی هند است.

ادامه خواندن پاکستان؛ درگیر جنگ نیابتی هند یا اسیر میراث تروریست‌پروری های خویش؟ : مهرالدین مشید

«به جان ساقی که همراز و همنشین من است

به جق می که انیس دل حزین من است

نماز کوی بتان کیش آخرین من است

نشان سجده به بتخانه بر جبین من است

ادامه خواندن پیام آخرین: عبدالرحمن پژواک

پروفیسر غلام محمد میمنگی در سال ۱۲۵۲ هجری شمسی مطابق ۱۸۷۳ عیسوی در شهر میمنه در ولایت فاریاب افغانستان چشم به جهان گشود. وی تا سن ۷ سالگی در میمنه زندگی کرد و بعد از آن به امر امیر عبدالرحمن خان با خانواده اش به کابل منتقل و در گذر قاضی شهر کابل مسکن گزین گردید.پدرش عبدالباقی خان مینگ باشی، یکی از سران بانفوذِ قوم ازبک در منطقهٔ خود بود که از طرف امیر عبدالرحمن خان به جرم دوستی و همکاری با سردار محمد ایوب خان در قیام علیه امیر به کابل انتقال و محبوس و سپس به قتل رسید.غلام محمد در سن سیزده سالگی پدرش را از دست داد و با تنخواه یا معاشی که از طرف دولت ۳۰ روپیه برای مادرش و ۵ روپیه برای غلام محمد تعیین شده بود امرار حیات مینمود.

ادامه خواندن پروفیسر غلام محمد میمنگی : داکتر ناصر اوریا

تبصره ی بر سخنان گستاخانه خواجه آصف وزیر دفاع پاکستان :

اظهارات امروز خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان مبنی بر این‌که اگر مذاکرات در استانبول نتیجه ندهد، به سوی یک جنگ آشکار می‌رویم. 

به باور من این سخنان چند لایه دارد:

از یک طرف نشان دهنده افزایش فشار سیاسی و روانی اسلام‌آباد بر طالبان است. پاکستان با چنین اظهاراتی می‌خواهد به طالبان پیام دهد که ادامهٔ وضعیت کنونی، به‌ویژه پناه دادن یا چشم‌پوشی از فعالیت گروه‌های مخالف مسلح بلوچ BLA و تحریک طالبان پاکستان (TTP) در خاک افغانستان، برای اسلام‌آباد قابل تحمل نیست؛ در واقع این سخن نوعی تهدید برای گرفتن امتیاز در مذاکرات استانبول است. خواجه آصف با استفاده از واژه‌ی جنگ آشکار، زمینه‌سازی تبلیغاتی برای توجیه هرگونه اقدام نظامی احتمالی در آینده را می‌سازد؛ یعنی اگر مذاکرات شکست بخورد، پاکستان بتواند حملات محدود یا فرامرزی را با عنوان دفاع از خود یا مبارزه با تروریزم مشروع جلوه دهد.

هم‌زمان این اظهارات پیام داخلی نیز دارد و نشان می‌دهد حکومت پاکستان زیر فشار سیاسی و نظامی داخلی است؛ بنابراین بیان چنین جملاتی در داخل کشور نوعی نمایش اقتدار و پاسخ‌گویی به منتقدان به شمار می‌رود. 

همچنین آصف با این جمله عملاً فشار را بر میزبانان مذاکرات (ترکیه و قطر) نیز می‌افزاید تا از نفوذ خود بر طالبان استفاده کنند و اسلام‌آباد را با دست خالی از میز بیرون نکنند.

در مجموع، این سخنان را نباید فوراً به‌معنای تصمیم قطعی برای جنگ دانست، بلکه ابزاری سیاسی برای افزایش اهرم فشار در مذاکرات استانبول است؛ با این حال اگر روند گفت‌وگوها واقعاً به بن‌بست برسد، امکان اقدام نظامی محدود یا حملات مرزی از سوی پاکستان دور از انتظار نیست.

نخستین بار با جناب داکتر عنایت‌الله شھرانی در شام جمعه 28 جنوری سال 1994 میلادی در مـنطقه 9/4 G شھر اسلام‌آباد آشنا شدم و این آشنایی در امتداد این سی‌سال به دوستی ماندگار و احترام پایداری انجامید. نخسیتن چیزی که توجه مرا در ھمان لحظات نخسـت احوال‌پرسی جلب نمود چھره آرام و آھنگ نرم صدای او بود که از جوھر اصیل و شخصیت مھربان مردی نیکو سرشت ترجمانی می‌نمود.

ادامه خواندن دکتور شهرانی مردی از تبار احساس و مھربانی : خواجه بشیر احمدانصاری

محمد  اکرم  نقاش  در  مکتب  صنایع  کابل  رشته  خطاطی  و نقاشی را  مسلکی  آموخت در  زمان  که  متعلیم  بود  برای  رنگ  مالی  ونقاشی  منازل  شخصی   فعالیت  میکرد  و به  همین دلیل مردم  عوام  وی  را بنام  رنگمال  یاد میکردند.

مرحوم  محمد اکرم  نقاش  یکی  از  چهره  های  بسیار برجسته و درخشان  هنر  تیاتر های  کابل  بود .

در  مورد  این  هنرمند  خلاق  هیچ  اثر  نوشتار  از  کسی  به  چشم  نخورده  است  در  حالکه  او  یکی  از  محبوب ترین  کمیدن  در  تیاتر  کابل  بود.

ادامه خواندن استاد اکرم نقاش ؛ هنرمند چند بعدُی وطن : ماریا دارو

طی سه ماه اخیر مارشال عاصم منیر رئیس ارتش پاکستان سه مرتبه به آمریکا سفر کرده است، در این سه بار سفر برعلاوه اینکه مهمان خاص دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا بوده، با مقامات استخباراتی و نظامی آمریکا نیز دید و باز دید های مفصلی داشته است.

ادامه خواندن افغانستان در آستانه یک بازی پیچیده ژئوپلیتیک : احمد سعیدی

بعد از حمله‌ پهپادی پاکستان در شهر کابل و ولایت پکتیا دانه های چیده شطرنج در سیاست پاکستان و طالبان تغییر مسیر داده است. 

گفته های سخنگوی ارتش پاکستان امروز این پیام را تقویت می‌کند که اسلام‌آباد وارد مرحله‌ای از “فشار نظامی مستقیم علیه طالبان در افغانستان شده است.

ادامه خواندن پاکستان و طالبان: شراکت دیروز دشمنی امروز : احمد سعیدی

اختصار

امارت اسلامی افغانستان، به‌مثابه نظام سیاسی مستقر پس از ۲۰۲۱م، پدیده‌ای ناگهانی و غیرمنتظره نبود. برعکس، ریشه‌های ظهور مجدد آن را باید در بیست سال حضور نظامی، سیاسی و استخباراتی «جامعهٔ جهانی» در افغانستان و حاکمیت عُمال دست نشانده‌گان بیکاره و فاسد شان جست‌وجو کرد؛ حضوری که در کنار فساد گسترده، وابستگی سیاسی، و ناتوانی ساختاری نظام جمهوری، زمینهٔ بازتولید طالبان و فروپاشی نظم نوپای پس از ۲۰۰۱م را فراهم ساخت.

ادامه خواندن ثمرهٔ بیست سال موجودیت «جامعهٔ جهانی» حاکمیت طالبانی و فقر و تنگدستی مردمی : نورمحمد غفوری

   زموږ د ګران وطن پر خاوره یو ځل بیا د پاکستان لخوا بې‌رحمانه هوايي بریدونه وشول. د کابل او پکتیکا پر بې‌ګناه خلکو دا بمبارۍ نه یوازې د افغانستان پر حاکمیت ښکاره تیری دی، بلکې د سیمې د سولې او ثبات په وړاندې څرګند سپکاوی او بې‌پروايي ده.

بریدونه بې‌قیده او بې له کومه ‌شرطه د نړیوالو قوانینو او بشري اصولو خلاف دي  او موږ یې په کلکو ټکو غندو  او غواړو چې پاکستان سمدستي د افغانستان د هوايي فضا بشپړ درناوی وکړي او له هر ډول پوځي تیري لاس واخلي.

ادامه خواندن زموږ په ګران هیواد د پاکستان هوايي تیری د غندلو وړ دی! :نور محمد غفوری

د نړيوالو اړيکو او دولتونو ترمنځ د متقابل درناوي اصل د نړۍ د ثبات بنسټ دی. هر هېواد د خپلواکو هېوادونو د حاکميت، ځمکنۍ بشپړتيا او سياسي استقلال په وړاندې د درناوی کول خپل اساسي مکلفيت بولي. د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سرحدي شخړو، امنيتي عملياتو او سياسي تاوتريخوالي په رڼا کې دا پوښتنه رامنځته کېږي چې
آيا پاکستان د نړيوال قانون له مخې حق لري چې د افغانستان په خاوره تعرض وکړي، کلی او کورونه او ان د کابل ښار بمبارد کړي؟

ادامه خواندن پاکستان حق نه لري چې د افغانستان په خاوره تعرض وکړي! : نورمحمد غفوری

 بانوی عارف و شاعرِ شیدا، که در تاریخ عشق و عرفان، بنام جاودان 

رابعه بلخی درخشیده است

نخستین بانویی که در زبان دل سخن حق را با نغمه‌ ای عشق درآمیخت

و از شراب وصال الهی جرعه‌ ای بر لب جانِ انسان ریخت.

ادامه خواندن آرامگاه عاشق شوریده، رابعه دختر کعب قُزداری : احمد محمود امپراطور

از زمان تشکیل دولت پاکستان در سال ۱۹۴۷، این کشور همواره با چالش‌های امنیتی، سیاسی و قومی درگیر بوده است. در دهه‌های اخیر، به‌ویژه در نتیجهٔ سیاست‌های ناهماهنگ و کوتاه‌مدت دولت مرکزی، بحران‌های داخلی پیچیده‌تری در عرصهٔ امنیت ملی پدید آمده است.پاکستان امروز با طیفی از گروه‌های مسلح و جنبش‌های مدنی مخالف روبه‌روست؛ از جمله تحریک طالبان پاکستان  (TTP) ارتش آزادی‌بخش بلوچستان  (BLA)،  جبههٔ آزادی‌بخش بلوچستان (BLF) ، جنبش تحفظ پشتون‌ها  (PTM)،  حزب عوامی جیههٔ سند  و چندین گروه کوچک جهادی و قومی دیگر.

ادامه خواندن بحران امنیتی پاکستان و ضرورت حل‌وفصل داخلی آن: نور محمد غفوری

هره انساني ټولنه د خپلو عیني او طبیعي قوانینو د عمل په پایله کې د حتمي بدلون او تاریخي پرمختګ په لور روانه وي. ټولنه هېڅکله په یوه حالت نه پاتې کېږي؛ بلکې ورځ تر بلې، کال تر کال او نسل تر نسل بدلون مومي.
د بدلون دا بهیر که د ټولنې د قانونمندې طبیعي ودې له مخې پر مخ ولاړ شي او که د انسانانو د کړنو په واسطه ګړندی یا پڅ شي، په هر حال د ټولنې په فکري، سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو ـ کلتوري جوړښتونو کې حتمي بدلون راولي.

ادامه خواندن د بدیل جوړونې علمي تحلیل او د نظام د بدلون فکري بنسټونه سریزه : نور محمد غفوری