دسته: مقالات : مهرالدین مشید

راستی‌آزمایی تاریخ؛ گذر از بحران یا ماندن در باتلاق تروریسم؟

ملت‌ها نیز مانند انسان‌ها در مسیر تاریخ با لحظاتی روبه‌رو می‌شوند که سرنوشت آینده آنان را رقم می‌زند. این لحظات، صرف رویدادهای سیاسی یا نظامی نیستند، بلکه «راستی‌آزمایی‌های تاریخی» هستند؛ آزمون‌هایی که میزان بلوغ سیاسی، ظرفیت ملی و توانایی یک جامعه برای عبور از بحران را آشکار می‌سازند. افغانستان امروز در یکی از همین مقاطع سرنوشت‌ساز قرار گرفته است. پس از دهه‌ها جنگ، اشغال، مداخله خارجی، رقابت‌های منطقه‌ای و ظهور جریان‌های افراطی، این پرسش بیش از هر زمان دیگری مطرح است که آیا افغانستان خواهد توانست از چرخه تاریخی خشونت و بی‌ثباتی خارج شود یا همچنان در باتلاق تروریسم، واگرایی اجتماعی و بحران مشروعیت گرفتار خواهد ماند؟

ادامه خواندن راستی‌آزمایی تاریخ؛ گذر از بحران یا ماندن در باتلاق تروریسم؟ : : مهرالدین مشید

از اصلاحات امان‌الله خان تا چالش‌های پس از ۲۰۲۱

در تاریخ ملت‌ها، فرصت‌های تاریخی لحظاتی هستند که یک کشور می‌تواند مسیر خود را از بحران به توسعه، از استبداد به مشارکت سیاسی و از عقب‌ماندگی به پیشرفت تغییر دهد. برخی ملت‌ها این فرصت‌ها را به سکوی پرش تبدیل کرده و برخی دیگر آن‌ها را از دست داده اند. افغانستان در یک قرن گذشته بارها در آستانه چنین فرصت‌هایی قرار گرفته است؛ اما هیچگاهی این فرصت ها به ثمر نرسیده اند. در حالیکه این کشور نه از کمبود منابع طبیعی رنج برده، نه از موقعیت ژئوپلیتیکی بی‌اهمیت برخوردار بوده و نه از فقدان ظرفیت انسانی به طور کامل محروم بوده است؛ اما با این همه، تاریخ معاصر افغانستان بیشتر به روایت فرصت‌های از دست‌رفته تا داستان فرصت‌های تحقق‌یافته شباهت دارد. 

ادامه خواندن افغانستان؛ سرزمین فرصت‌های از دست‌رفته :  مهرالدین مشید

مطالعه‌ای در اندیشه متفکران مسلمان و تجربه افغانستان، ایران، مصر و ترکیه

اسلام‌گرایی یکی از مهم‌ترین جنبش‌های فکری و سیاسی جهان اسلام در دو سده اخیر بوده است. این جریان در واکنش به استعمار، استبداد، عقب‌ماندگی تمدنی و بحران هویت مسلمانان ظهور کرد و در مقاطع مختلف نقش مهمی در بسیج جوامع اسلامی علیه سلطه خارجی ایفا نمود. با این حال، ظهور افراط‌گرایی، ناکامی برخی حکومت‌های اسلام‌گرا در تحقق عدالت و توسعه، و شکاف میان آرمان و واقعیت، این جریان را با بحرانی جدی مواجه ساخته است. این نوشته با بررسی دیدگاه‌های اقبال لاهوری، علی شریعتی، سید قطب و مالک بن نبی و مطالعه موردی افغانستان، ایران، مصر و ترکیه، به واکاوی علل ظهور، اوج‌گیری، بحران و چشم‌انداز آینده اسلام‌گرایی می‌پردازد.

ادامه خواندن اسلام‌گرایی؛ از رستاخیز ضد استعمار تا چالش افراطیت و امکان احیای دوباره : مهرالدین مشید

مطالعه‌ای در اندیشه متفکران مسلمان و تجربه افغانستان، ایران، مصر و ترکیه

اسلام‌گرایی یکی از مهم‌ترین جنبش‌های فکری و سیاسی جهان اسلام در دو سده اخیر بوده است. این جریان در واکنش به استعمار، استبداد، عقب‌ماندگی تمدنی و بحران هویت مسلمانان ظهور کرد و در مقاطع مختلف نقش مهمی در بسیج جوامع اسلامی علیه سلطه خارجی ایفا نمود. با این حال، ظهور افراط‌گرایی، ناکامی برخی حکومت‌های اسلام‌گرا در تحقق عدالت و توسعه، و شکاف میان آرمان و واقعیت، این جریان را با بحرانی جدی مواجه ساخته است. این نوشته با بررسی دیدگاه‌های اقبال لاهوری، علی شریعتی، سید قطب و مالک بن نبی و مطالعه موردی افغانستان، ایران، مصر و ترکیه، به واکاوی علل ظهور، اوج‌گیری، بحران و چشم‌انداز آینده اسلام‌گرایی می‌پردازد.

ادامه خواندن اسلام‌گرایی؛ از رستاخیز ضد استعمار تا چالش افراطیت و امکان احیای دوباره : : مهرالدین مشید

هتک حرمت به زنان هرات؛ پرده از سیمای اصلی طالبان برداشت

پس از انتشار گزارش‌هایی مبنی بر بازداشت‌های گسترده و برخوردهای تحقیرآمیز با زنان در هرات به بهانه نظارت بر پوشش و رفتار اجتماعی، موجی از نارضایتی عمومی در این شهر شکل گرفت. این اقدامات که از سوی بسیاری از شهروندان، فعالان مدنی و نهادهای حقوق بشری «خودسرانه، غیرقانونی و مغایر با ارزش‌های اسلامی و انسانی» توصیف شد، سرانجام به اعتراض‌های خیابانی انجامید. واقعیت تایید شده این است که ده‌ها زن در هرات به اتهام نقض دستورالعمل‌های پوشش از سوی ماموران امر به معروف و نهی از منکر بازداشت شدند. پس از آن اعتراضاتی در منطقه جبرئیل هرات شکل گرفت. گزارش‌ها حاکی از آن است که طالبان برای متفرق ساختن معترضان از خشونت و شلیک استفاده کردند؛ رویدادی که بار دیگر توجه افکار عمومی را به ماهیت واقعی حکومت طالبان جلب کرد. 

ادامه خواندن خیزش زنان هرات؛ آزمون مردانگی فراقومی  و تجلی همبستگی ملی : مهرالدین مشید

افغانستان بر سر دو راهی؛ وحدت ملی یا تداوم بحران مشروعیت

افغانستان در یکی از حساس‌ترین و سرنوشت‌سازترین مقاطع تاریخ معاصر خود قرار دارد. بیش از چهار دهه جنگ، مداخله‌های خارجی، رقابت‌های قومی، بحران‌های سیاسی و فروپاشی نهادهای دولتی، این کشور را به نقطه‌ای رسانده است که بقای ثبات و امنیت آن بیش از هر زمان دیگر به تحقق وحدت ملی و تشکیل یک حکومت مشروع و پاسخگو وابسته شده است. در چنین شرایطی، افغانستان در برابر دو راهی بزرگی قرار گرفته است؛ یا با تکیه بر اراده ملی، پذیرش تنوع اجتماعی و ایجاد یک نظام مشروع، راه برون‌رفت از بحران را در پیش گیرد، یا همچنان در گرداب بحران مشروعیت، انزوا و بی‌ثباتی گرفتار بماند.

ادامه خواندن وحدت ملی و حکومت مشروع؛ میان امیدهای فردا و چالش‌های امروز :مهرالدین مشید

افغانستان در بیش از دو سدهٔ اخیر، افزون بر جنگ‌های خارجی، قربانی کشمکش‌های داخلی، رقابت‌های قومی، انحصار قدرت و نزاع‌های هویتی نیز بوده است. هرچند مردم افغانستان در طول تاریخ بارها در برابر تجاوز خارجی با همبستگی کم‌نظیر ایستاده‌ا اند؛ اما این کشور در عرصهٔ دولت‌ سازی و توزیع قدرت، شکاف‌های قومی و گروهی همواره ناکام بوده و این به یکی از مهم‌ترین موانع  برای شکل‌گیری دولت ملی در این کشور تبدیل شده است. از این رو، پرسش اساسی این است که آیا افغانستان می‌تواند روزی از چرخهٔ نزاع‌های قومی و گروهی عبور کند و به یک جامعهٔ مبتنی بر شهروندی و مشارکت ملی دست یابد؟

ادامه خواندن دورنمای پایان نزاع‌های گروهی و قومی در افغانستان؛ فرصت‌ها و چالش‌ها : مهرالدین مشید

افغانستان در آستانهٔ دگرگونی؛ از متن استبداد تا حاشیهٔ انقلاب اجتماعی

افغانستان امروز در یکی از پیچیده‌ترین و سرنوشت‌ سازترین مقطع های تاریخ معاصر خود قرار دارد؛ زیرا در این کشور استبداد سیاسی، فروپاشی اقتصادی، بحران مشروعیت، انسداد فرهنگی و انفجار نارضایتی اجتماعی به گونه‌ای کم‌سابقه درهم تنیده شده‌اند. آنچه اکنون در افغانستان جریان دارد، صرف یک بحران سیاسی یا امنیتی نیست؛ بلکه نشانه‌های یک دگرگونی عمیق اجتماعی و تاریخی است که از متن استبداد برمی‌خیزد و آرام‌آرام به حاشیه‌های خاموش جامعه نفوذ می‌کند؛ البته حاشیه‌هایی که می‌توانند در آینده به مرکز تحول بدل شوند. تحولات افغانستان را دیگر نمی‌توان تنها با معیار جنگ و امنیت تحلیل کرد؛ زیرا بحران کنونی، پیش از آنکه صرف نظامی باشد، بحرانی فراگیر است که ریشه در مشروعیت، هویت، عدالت و آینده این کشور دارد. افغانستان امروز میدان تقابل دو نیروی بزرگ تاریخی است؛ از یک‌ سو ساختار انحصار گرا و سنتی قدرت، و از سوی دیگر جامعه‌ای که آرام‌آرام در حال عبور از ترس و رسیدن به بیداری و آگاهی تازه است.

ادامه خواندن بازخوانی تحولات افغانستان؛ از بن بست سیاسی تا تحول اجتماعی : مهرالدین مشید

آینه غربت؛ روایت زندگی یک نسل در یک بیت

گاهی یک بیت شعر، بیش از یک کتاب تاریخ، سرگذشت یک نسل را روایت می‌کند. نسلی که روزگاری در صنف‌های درس با هزاران امید و آرزو نشسته بود، اما طوفان‌های سیاسی، جنگ‌های پی‌درپی و ناکامی‌های تاریخی، او را از چوکی مکتب به جاده‌های غربت کشاند. امروز آن بیت، نه فقط یک مصرع شاعرانه، بلکه آیینه‌ای است که رنج مهاجرت، حسرت وطن و سرنوشت تلخ و در عین حال پرافتخار هزاران فرزند این سرزمین را بازتاب می‌دهد؛ نسلی که میان خاطره و غربت، هنوز رویای بازگشت به وطن را در دل زنده نگه داشته است.

ادامه خواندن از صنف درس تا پشت فرمان؛ روایت یک نسل: مهرالدین مشید

طالبان و نبرد روایت ها؛ بازی های سیاسی و استخباراتی

افغانستان در بیش از چهار دههٔ گذشته تنها میدان جنگ‌های نظامی نبوده، بلکه صحنهٔ رقابت‌های پیچیدهٔ سیاسی، استخباراتی، ژئوپولیتیکی و نبرد روایت ها نیز بوده است. در چنین فضایی، طالبان نه‌تنها به‌عنوان یک بازیگر داخلی، بلکه به‌عنوان بخشی از معادلات بزرگ‌تر منطقه‌ای و بین‌المللی مورد توجه قرار گرفته‌اند. از این رو، بسیاری از رویدادها و تحولات مربوط به طالبان را نمی‌توان صرف با معیارهای نظامی یا ایدئولوژیک توضیح داد؛ بلکه باید آن‌ها را در چارچوب بازی‌های پنهان قدرت، رقابت‌های استخباراتی و مدیریت منافع بازیگران مختلف؛ در موج سنگینی از نبرد روایت ها به تحلیل گرفت.

ادامه خواندن طالبان و بازی‌های پنهان؛ از فرافکنی سیاسی تا مهندسی استخباراتی : مهرالدین مشید

بدخشان؛ گره کور و پاشنه آشیل حاکمیت طالبان

تحولات جاری در ولایت بدخشان و بخش‌هایی از شمال و شمال‌شرق افغانستان را نمی‌توان تنها اعتراض‌هایی محلی بر سر معادن، کشتزارهای کوکنار یا اختلافات اداری تلقی کرد؛ بلکه این رخدادها نشانه‌های شکل‌گیری یک بحران عمیق‌تر در ساختار قدرت طالبان است؛ بحرانی که در بطن خود، تضادهای قومی، اقتصادی، سیاسی و امنیتی را حمل می‌کند و می‌تواند در آینده به یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های حاکمیت طالبان بدل شود. ناآرامی ها در حالی در بدخشان افزایش یافته که جناح قندهار از افزایش نفوذ، قدرت نظامی و استقلال مالی فرماندهان بومی بدخشان نگران است. فرماندهان محلی بدخشان به دلیل تسلط بر منابع عظیم اقتصادی از جمله معادن طلا و سنگ‌های قیمتی و همچنین راه‌های تجاری، به یک وزنه قدرتمند تبدیل شده‌اند که اکثر شان دیگر تمایلی به اطاعت از دستورات قندهار را ندارند. این وضعیت بار دیگر شمال را آبستن یک تحول نموده است.

ادامه خواندن بدخشان؛ جرقه های بحران و احتمال خیزش تازه در شمال: مهرالدین مشید

در این روزها زمزمه‌های بازگشت اشرف غنی به کابل آرام‌آرام از حاشیه به متن می‌آید و از شایعه به واقعیت تبدیل می شود؛ بسیاری‌ها شاید این سخنان را شایعه، بازی استخباراتی یا جنگ روانی تلقی کنند؛ اما واقعیت این است که این آوازه‌ها آن‌ قدر هم دور از حقیقت نیستند. زیرا غنی برای طالبان تنها یک رئیس‌جمهور فراری نبود؛ بلکه او در واپسین لحظه‌های تاریخ جمهوریت، بزرگ‌ترین خدمت را به بقای طالبان انجام داد؛ خدمتی که شاید ده‌ها لشکر و صدها معامله پنهانی قادر به انجام آن نبودند؛ اما غنی با غافلگیر کردن مقام های ارشد نظامی و سیاسی و‌حتی رییس دفتر اش و حتی کارمندان ارگ، این ماموریت را در ظرف چند ساعت پس از تماس با شبکه حقانی بسر رساند.

ادامه خواندن زمزمه های بازگشت اشرف غنی به کابل از شایعه تا واقعیت: مهرالدین مشید

روایت تراژدی ملتی که بهای جاه‌طلبی نخبگان را پرداخت

روزی از روز ها با دوستی سر خوردم و چند لحظه به گذشته ها در دوران فاکولته رفتیم؛ به سال هایی که بوی باروت با بوی کتاب درهم آمیخته بود و گاهی صدای انفجار، سکوت صنف های درس را می شکست. از خاطره های وحشتناک زمان تهاجم شوروی سخن گفتیم؛ از جوانانی که با دست های خالی؛ اما با دل های لبریز از آرمان، در برابر هیولای اشغال شوروی ایستادند؛ از دانشجویانی سخن گفتیم که شب ها در خوابگاه ها رؤیای آزادی می دیدند و صبح ها یا در سنگر بودند و یا در سیاهچال های استخبارات با موج سنگینی از شکنجه ها دست و پنجه نرم می کردند.

ادامه خواندن حماسه هایی که به بهای خیانت نخبگان به سوگواره تبدیل شد

روایت یک بن بست تاریخی؛ قدرت یک دست و مخالفان  چند پاره

افغانستان امروز در وضعیتی گرفتار شده است که می‌توان آن را «بن‌بست مضاعف» نامید؛ از یک‌ سو طالبان با رویکرد انحصارگرایانه، تمایلی به مشارکت سیاسی و تقسیم قدرت با سایر جریان‌ها نشان نمی‌دهند و ساختار قدرت را در چارچوبی بسته و ایدئولوژیک نگه داشته‌اند. از سوی دیگر، مخالفان طالبان نه‌تنها از یک رهبری واحد و برنامه منسجم برخوردار نیستند؛ بلکه درگیر اختلافات درونی، رقابت‌های شخصی و پراکندگی جغرافیایی‌اند که توان کنش مؤثر را از آنان گرفته است. در چنین شرایطی، نه طالبان اراده‌ای برای گشایش و نه اپوزیسیون ظرفیت ایجاد فشار یا بدیل سیاسی را دارند. نتیجه این وضعیت، تداوم رکود سیاسی، تشدید بحران مشروعیت و افزایش فاصله میان دولت و جامعه است.

ادامه خواندن افغانستان در تنگنای بن بست؛ انحصار طالبان و پراکنده گی مخالفان: مهرالدین مشید

اافغانستان و «حاشیه نشینی ژئوپلیتیکی» در نظام بین الملل

در ادبیات ژئوپلیتیک کلاسیک، افغانستان به‌عنوان «قلب آسیا» شناخته می‌شد؛ یعنی منطقه‌ای که کنترل آن می‌توانست بر توازن قدرت جهانی تأثیر بگذارد؛ اما افغانستان علی‌رغم موقعیت ژئوپلیتیکی مهم در قلب آسیا، در دههٔ اخیر به یکی از نمونه‌های بارز «حاشیه‌نشینی ژئوپلیتیکی» تبدیل شده است. تحولات دو دههٔ اخیر، به‌ویژه پس از بازگشت طالبان به قدرت در ۲۰۲۱، نشان داده است که موقعیت مهم ژئوپلیتیکی تضمین کننده ثبات در یک کشور نیست؛ زیرا ژئوپلیتیک بدون ظرفیت حکمرانی، مشروعیت سیاسی و ادغام اقتصادی، نمی‌تواند به قدرت واقعی و ثبات پایدار در یک کشور تبدیل شود؛ زیرا نبود مشروعیت سیاسیی، حیثیت پاشنۀ آشیل ژئوپلیتیک قدرت را دارد. افغانستان نمونه روشن این وضعیت است؛ کشوری با جایگاه مهم جغرافیایی، اما گرفتار بحران حکمرانی، مشروعیت و اقتصاد است.

ادامه خواندن از اسیب پذیری ژئوپلیتیک تا نبود مشروعیت؛ «پاشنۀ آشیل ژئوپلیتیک قدرت» : مهرالدین مشید

افغانستان؛ از واگرایی های سیاسی تا جستجوی وفاق ملی

افغانستان در دهه‌های اخیر همواره درگیر بحران‌های سیاسی، قومی، امنیتی و اجتماعی بوده است. یکی از ریشه‌های اساسی این بن بست مزمن انحصار قدرت از سوی حکومت‌ها و پراکندگی نیروهای سیاسی و اجتماعی در برابر آن بوده است. این بیانگر آن است که افغانستان در یکی از پیچیده ترین دوره های تاریخی خود قرار دارد. تجربه تاریخی افغانستان نشان می‌دهد که حذف سیاسی، تمرکزگرایی شدید و نادیده‌ گرفتن تنوع قومی و فرهنگی، نه‌تنها به ایجاد ثبات در این کشور منجر نشده؛ بلکه زمینه‌ساز جنگ، بی‌اعتمادی و فروپاشی‌های پی‌درپی در این کشور نیز شده است.

ادامه خواندن افغانستان؛ از انحصار و پراکندگی تا همگرایی و مشارکت: مهرالدین مشید

موافقان دیورند؛ بازیگران واقع گرا در برابر ستون پنجم قدرت‌های همسو با طالبان

موضوع خط دیورند، صرف یک اختلاف مرزی میان افغانستان و پاکستان نیست؛ بلکه به یکی از گره‌های پیچیده منازعات هویتی، رقابت‌های ژئوپلیتیک، بحران دولت‌سازی و بازی‌های قدرت در منطقه تبدیل شده است. در این میان، «مدافعان دیورند» که بر پذیرش این خط به‌عنوان واقعیت حقوقی و سیاسی تأکید دارند، در معرض این پرسش جدی قرار گرفته‌اند که آیا آنان حامل یک رویکرد واقع‌گرایانه‌اند، یا ناخواسته در زمین بازی نیروهایی حرکت می‌کنند که از تداوم وضعیت موجود سود می‌برند؟ یا اینکه آنان آگاهانه یا ناآگاهانه در خدمت بازتولید ساختارهایی قرار می‌گیرند که به تداوم بی‌ثباتی و تقویت نیروهایی چون طالبان می‌انجامد. این در حالی است که خط دیورند از زمان ترسیم آن در سال ۱۸۹۳، همواره به‌عنوان نمادی از مداخله استعماری و گسست هویتی در حافظه تاریخی افغانستان باقی مانده است.

ادامه خواندن مدافعان خط دیورند؛ واقع گرایان ژیوپلیتیک یا متهمان به همسویی با طالبان؟

حاکمیت طالبان و سناریو های آینده؛ تغییر از درون یا انتقال به بدیل

تحولات سیاسی افغانستان پس از بازگشت طالبان به قدرت، پرسش‌های بنیادینی را درباره پایداری، تحول یا فروپاشی این نظام مطرح کرده است. افغانستان در طول تاریخ معاصر خود، همواره شاهد جابه‌جایی‌های ناگهانی و اغلب خشونت‌آمیز قدرت بوده است. بازگشت طالبان در سال ۲۰۲۱، نه‌تنها یک تغییر سیاسی، بلکه بازگشت به نوعی از حاکمیت ایدئولوژیک را رقم زد که با چالش‌های عمیق داخلی و خارجی مواجه است.

ادامه خواندن پایان یا بازتولید قدرت؛ طالبان در آستانه یک چرخش سرنوشت‌ ساز : مهرالدین مشید

هبت الله گلوله ای از اعماق تاریخ؛ اما بی خبر از تپش های زمان

ملاهبت الله مردی است؛ البته نه از صدر اسلام؛ بلکه از صدر بدویت و تحجر گویی گلوله ای بوده که از اعماق گذشته، زیر چتر انتحار، انفجار و تروریسم، بی خبر از تپش های زمان، با افکار بدوی و قشری به قرن بیست و یک شلیک شده است. این گفته سخن داکتر ط حسین  متفکر شهیر جهان عرب را در افکار تداعی می کند که گفته بود: امام خمینی مردی است از صدر اسلام که بسان گلوله به قرن بیست  شلیک شده است. اگر او زنده می بود، شاید می گفت: ملاهبت الله نه تنها از گذشته آمده؛ بلکه از لایه‌های تاریک‌تر تاریخ برآمده است؛ گویی صدایی از اعماق قرون خاموش که بی‌هیچ آشنایی با عقلانیت مدرن، بر قرن بیست‌ویکم بر مردم افغانستان تحمیل شده است.

ادامه خواندن از خمینی تا هبت الله؛ دو گلوله، دو سرنوشت؛ از رهایی تا فاجعه :مهرالدین مشید

فاجعهٔ فکری و سیاسی در پرتو منطق ساختاری و تاریخی قدرت

در جهان معاصر، جنگ‌های ژئوپلیتیک دیگر صرف منازعاتی بر سر قلمرو یا منابع طبیعی نیستند؛ بلکه به بازتابی از رقابت‌های پیچیدهٔ قدرت در سطوح ساختاری و تاریخی بدل شده‌اند. در پرتو منطق تاریخی قدرت، همواره دولت‌ها برای بقا، گسترش نفوذ و تثبیت هژمونی خود به ابزارهای گوناگون، از جنگ سخت تا جنگ نرم و روایت‌سازی متوسل شده‌اند. اما آنچه امروز این معادله را متفاوت می‌سازد، فرسایش تدریجی عقلانیت سیاسی است؛ عقلانیتی که زمانی قرار بود منازعات را مهار، و نظم بین‌المللی را بر پایهٔ قواعد و نهادها استوار سازد. درک جنگ‌های ژئوپلیتیک در جهان معاصر، بدون توجه به پیوند عمیق میان قدرت، تاریخ و ساختار نظام بین‌الملل، ممکن نیست. در حالی که نظریه‌های کلاسیک روابط بین‌الملل، به‌ویژه واقع‌گرایی، جنگ را امری اجتناب‌ناپذیر در رقابت قدرت‌ها می‌دانند، تحولات اخیر نشان می‌دهد که این رقابت‌ها وارد مرحله‌ای شده‌اند که در آن عقلانیت سیاسی، به‌عنوان سازوکار تنظیم و مهار منازعه، در حال ضعیف شدن است. این وضعیت، پرسش‌های بنیادینی را درباره کارآمدی نهادها، هنجارها و قواعد بین‌المللی مطرح می‌کند.

ادامه خواندن جنگ‌های ژئوپلیتیک و فروپاشی عقلانیت سیاسی در جهان معاصر : مهرالدین مشید

زوال جمهوریت؛ پروژه های زیربنایی و بازی های استخباراتی

پس از سال ۲۰۰۱ و در پی فروپاشی رژیم طالبان، افغانستان وارد مرحله‌ای از نوسازی و دولت‌ سازی شد که در ظاهر با حمایت گسترده جامعه جهانی همراه بود و کمک های میلیارد دالری کشور های غربی به افغانستان سرازیر شد؛ اما این پول ها به‌جای آنکه به ثبات دایمی و تسریع توسعه زیربنایی افغانستان هزینه می شدند؛ برعکس این کشور را به‌ تدریج به صحنه‌ای از رقابت‌های پیچیده استخباراتی و امنیتی بدل کرد؛ رقابت‌هایی که پیامد آن، شکل‌گیری «ناامنی مزمن» و تضعیف بسترهای سرمایه‌گذاری بود تا آنکه در یک سناریوی پیچیده پس از فرار غنی افغانستان به کام تروریسم سقوط کرد. 

ادامه خواندن جمهوریت در افغانستان؛ پروژهٔ گذار یا قربانی فساد و بی‌کفایتی رهبران :  مهرالدین مشید

افغانستان در دوراهیِ آشتی و منازعه

افغانستان طی پنج دهه گذشته در چرخه‌ای از منازعه ساختاری، مداخله خارجی و بحران مشروعیت سیاسی گرفتار بوده است. در چنین وضعیتی آشتی ملی نه یک مطالبه اخلاقی، بلکه ضرورتی حیاتی و نهادی برای بازسازی دولت و تثبیت نظم سیاسی در این کشور است. با توجه به نظریه دولت‌های شکننده، عدالت انتقالی و نظریه تفاهم و توافق عقلانی، غلبه گفتمان اختلاف در افغانستان مانع شکل‌گیری قرارداد اجتماعی جدید و آشتی ملی در این کشور شده است. این در حالی است که بدون بازتعریف روایت ملی مشترک، هرگونه ثبات سیاسی شکننده و ناپایدار و رسیدن به آشتی ملی ناممکن خواهد بود.از دهه ۱۳۵۰ خورشیدی تاکنون، منازعه در افغانستان از یک وضعیت استثنایی به وضعیت عادی سیاست روزمره تبدیل شده است. دولت نه به‌عنوان تنظیم‌کننده تضادها، بلکه به‌مثابه یکی از طرف‌های منازعه عمل کرده است. این روند، سرمایه اجتماعی را فرسوده، بی‌اعتمادی عمومی را افزایش داده و فروپاشی مکرر نظم سیاسی را در این کشور به بار آورده است.

ادامه خواندن فقدان روایت آشتی ملی و بحران گفتمان در افغانستان: مهرالدین میشد

زورگویی یا ژئوپلیتیک ضربه؛ بازی با آتش

تحولات امنیتی از کابل تا تهران در سال‌های اخیر، پرسشی بنیادین را برجسته ساخته است: آیا فشارهای نظامی و اطلاعاتی علیه طالبان و جمهوری اسلامی ایران در راستای مهار افراطیت تعریف می‌شود، یا بخشی از یک پروژه بزرگ‌تر برای مهندسی موازنه قدرت منطقه‌ای است؟ این نوشته با بهره‌گیری از چارچوب رئالیسم ساختاری و نظریه بازدارنده گی، استدلال می‌کند که کنش‌های اخیر را نمی‌توان صرف به مبارزه با افراطیت فروکاست؛ بلکه این اقدامات در دل رقابت‌های ژئوپلیتیکی، بازی‌های استخباراتی و بازتنظیم نظم امنیتی منطقه قابل فهم‌اند. بر اساس رئالیسم ساختاری، نظام بین‌الملل فاقد اقتدار مرکزی است و دولت‌ها برای بقا در پی افزایش امنیت خود هستند. در چنین سیستمی، کنش‌های امنیتی نه بر پایه اخلاق، بلکه بر اساس محاسبه قدرت تعریف می‌شوند. از این منظر، فشار بر طالبان یا ایران را باید در چارچوب موازنه تهدید و مدیریت قدرت تحلیل کرد. از سویی هم در محیطی که بازیگران از توانایی‌های نامتوازن برخوردار اند، بازدارنده گی نه صرف از طریق قدرت نظامی کلاسیک، بلکه از طریق شبکه‌های نیابتی، عملیات اطلاعاتی و ضربات محدود اعمال می‌شود. این همان الگوی غالب در تعاملات منطقه‌ای کنونی است.

ادامه خواندن از کابل تا تهران؛ مهار افراطیت یا مهندسی قدرت و بازی استخباراتی؟ک مهرالدین میشد

از دجال تاریخ تا آرماگدون؛ تبدیلی اسطوره ها به ابزار ژئوپلیتیک

اندیشهٔ جنگ آخرالزمانی یا نبرد نهایی میان خیر و شر، از کهن‌ترین روایت‌های دینی و اسطوره‌ای در تاریخ بشر است. این تصور در بسیاری از ادیان و سنت‌های فکری جهان حضور دارد و گاه در دوره‌های بحرانی تاریخ، رنگ و بوی سیاسی نیز به خود می‌گیرد. در چنین روایت‌هایی، جهان در آستانهٔ یک رویارویی بزرگ قرار می‌گیرد که در آن نیروهای ظلم و فساد شکست می‌خورند و دوره‌ای تازه از عدالت و رستگاری آغاز می‌شود. اندیشهٔ جنگ آخرالزمانی یکی از مهم‌ترین مفاهیم مشترک در ادیان و سنت‌های فکری جهان است. این مفهوم که از نبرد نهایی میان خیر و شر سخن می‌گوید، در طول تاریخ نه‌تنها در حوزهٔ دین و اسطوره باقی نمانده، بلکه گاه به ابزاری در گفتمان‌های سیاسی و ژئوپلیتیکی نیز تبدیل شده است.

ادامه خواندن جنگ آخر زمانی و روایت های دینی – سیاسی: مهرالدین مشید

ایران  در برابر؛ پارادوکس تاریخی  و دوگانگی استراتژیک

سرزمین ایران در طول تاریخ یکی از کانون‌های مهم قدرت در جهان بوده است؛ سرزمینی که امپراتوری‌هایی چون هخامنشیان و ساسانیان از دل آن برخاستند و برای قرن‌ها معادله های سیاسی و تمدنی بخش بزرگی از جهان را شکل دادند. این میراث تاریخی نوعی حافظه ژئوپلیتیکی از قدرت و نفوذ را در ذهنیت سیاسی ایران برجای گذاشته است. با این حال، در جهان معاصر که ساختار قدرت بر رقابت های پیچیده دولت‌ها، اقتصاد جهانی و موازنه‌های امنیتی استوار است،

ادامه خواندن پارادوکس قدرت در ایران؛ از تله امپراتوری تا پرتگاه فروپاشی : مهرالدین میشد