دموکراسي؛ د افغانستان د راتلونکي لپاره یوه اړتیا :نورمحمد غفوری

دا لیکنه مې د ۲۰۱۶م کال د جون په ۲۱مه، د هغه وخت له سیاسي او ټولنیزو شرایطو سره سمه لیکلې او (دموکراسي اړینه ده) تر سرلیک لاندې خپره کړې وه. نن، لس کاله وروسته، که څه هم حالات په ډېرو برخو کې بدل شوي، خو د دې لیکنې اساسي مفاهیم او پوښتنې لا هم خپل اهمیت لري. له درنو لوستونکو او ځوانو سیاسي فعالینو څخه هیله لرم چې دا او زما نورې تیوریکي او عملي لارښوونکې لیکنې په دقت ولولي، ورباندې فکر وکړي او خپل علمي او رغنده نظرونه شریک کړي.

ادامه خواندن دموکراسي؛ د افغانستان د راتلونکي لپاره یوه اړتیا :نورمحمد غفوری

افغانستان؛ سرزمین فرصت‌های از دست‌رفته :  مهرالدین مشید

از اصلاحات امان‌الله خان تا چالش‌های پس از ۲۰۲۱

در تاریخ ملت‌ها، فرصت‌های تاریخی لحظاتی هستند که یک کشور می‌تواند مسیر خود را از بحران به توسعه، از استبداد به مشارکت سیاسی و از عقب‌ماندگی به پیشرفت تغییر دهد. برخی ملت‌ها این فرصت‌ها را به سکوی پرش تبدیل کرده و برخی دیگر آن‌ها را از دست داده اند. افغانستان در یک قرن گذشته بارها در آستانه چنین فرصت‌هایی قرار گرفته است؛ اما هیچگاهی این فرصت ها به ثمر نرسیده اند. در حالیکه این کشور نه از کمبود منابع طبیعی رنج برده، نه از موقعیت ژئوپلیتیکی بی‌اهمیت برخوردار بوده و نه از فقدان ظرفیت انسانی به طور کامل محروم بوده است؛ اما با این همه، تاریخ معاصر افغانستان بیشتر به روایت فرصت‌های از دست‌رفته تا داستان فرصت‌های تحقق‌یافته شباهت دارد. 

ادامه خواندن افغانستان؛ سرزمین فرصت‌های از دست‌رفته :  مهرالدین مشید

اسلام‌گرایی؛ از رستاخیز ضد استعمار تا چالش افراطیت و امکان احیای دوباره : مهرالدین مشید

مطالعه‌ای در اندیشه متفکران مسلمان و تجربه افغانستان، ایران، مصر و ترکیه

اسلام‌گرایی یکی از مهم‌ترین جنبش‌های فکری و سیاسی جهان اسلام در دو سده اخیر بوده است. این جریان در واکنش به استعمار، استبداد، عقب‌ماندگی تمدنی و بحران هویت مسلمانان ظهور کرد و در مقاطع مختلف نقش مهمی در بسیج جوامع اسلامی علیه سلطه خارجی ایفا نمود. با این حال، ظهور افراط‌گرایی، ناکامی برخی حکومت‌های اسلام‌گرا در تحقق عدالت و توسعه، و شکاف میان آرمان و واقعیت، این جریان را با بحرانی جدی مواجه ساخته است. این نوشته با بررسی دیدگاه‌های اقبال لاهوری، علی شریعتی، سید قطب و مالک بن نبی و مطالعه موردی افغانستان، ایران، مصر و ترکیه، به واکاوی علل ظهور، اوج‌گیری، بحران و چشم‌انداز آینده اسلام‌گرایی می‌پردازد.

ادامه خواندن اسلام‌گرایی؛ از رستاخیز ضد استعمار تا چالش افراطیت و امکان احیای دوباره : مهرالدین مشید

اسلام‌گرایی؛ از رستاخیز ضد استعمار تا چالش افراطیت و امکان احیای دوباره : : مهرالدین مشید

مطالعه‌ای در اندیشه متفکران مسلمان و تجربه افغانستان، ایران، مصر و ترکیه

اسلام‌گرایی یکی از مهم‌ترین جنبش‌های فکری و سیاسی جهان اسلام در دو سده اخیر بوده است. این جریان در واکنش به استعمار، استبداد، عقب‌ماندگی تمدنی و بحران هویت مسلمانان ظهور کرد و در مقاطع مختلف نقش مهمی در بسیج جوامع اسلامی علیه سلطه خارجی ایفا نمود. با این حال، ظهور افراط‌گرایی، ناکامی برخی حکومت‌های اسلام‌گرا در تحقق عدالت و توسعه، و شکاف میان آرمان و واقعیت، این جریان را با بحرانی جدی مواجه ساخته است. این نوشته با بررسی دیدگاه‌های اقبال لاهوری، علی شریعتی، سید قطب و مالک بن نبی و مطالعه موردی افغانستان، ایران، مصر و ترکیه، به واکاوی علل ظهور، اوج‌گیری، بحران و چشم‌انداز آینده اسلام‌گرایی می‌پردازد.

ادامه خواندن اسلام‌گرایی؛ از رستاخیز ضد استعمار تا چالش افراطیت و امکان احیای دوباره : : مهرالدین مشید

جرعه ای شراب بده : احمد محمود امپراطور

برای من ز لبت جــــرعه ای شراب بده 

ز ساغــــــــر نفست قطره قطره آب بده 

ز چاشنـــیء زبانت مـــــرا حیات ببخش 

ز ملک غیــــب تنـت دفتــــر و کتاب بده

ادامه خواندن جرعه ای شراب بده : احمد محمود امپراطور

از پیرمرد پرسیدم، چرا شماری از هم‌میهنان؛اروپا و امریکا میرسند یک نه لکه چند آتشه میشوند! استاد پرنو نادری

از پیرمرد پرسیدم، چرا شماری از هم‌میهنان، همین که پای شان می‌رسد به اروپا و امریکا ؛ یکی و یک بار می‌شوند انقلابی، آن هم نه یک آتشه، بلکه چند آتشه!

هی فریاد می‌زنند؛ شما مردم در افغانستان چرا شهامت ندارید که بر خیزید و قیام کنید! به خیابان‌ها بر آید؛ مگر مادر وطن سر شما حق ندارد! چه‌ها و چه‌های دیگر.

پیرمرد پس از خندهء درازی گفت: این پرسش تو مرا به یاد همان قصۀ معروف انداخت.

گفتم: چگونه قصه‌‌ای؟

ادامه خواندن از پیرمرد پرسیدم، چرا شماری از هم‌میهنان؛اروپا و امریکا میرسند یک نه لکه چند آتشه میشوند! استاد پرنو نادری

صبوری را صبوری می شناسد : همایون مروت

و امیرجان صبوری را همگان می شناسند اما من یشتر از همگان او را می شناسم. 

شانزده ساله بودم و از همان روز های اول ایجاد گروپ گل سرخ با صبوری بزرگ افتخار آشنایی نصیبم شد و من، وجیهه جان و چند نوجوان دیگر عضو گروپ ترانه ی گل سرخ شدیم و صبوری رهبر آن گروپ.

باوجود تفاوت سنی ای که داشتیم صبوری بزرگوارانه با من رفیق شد و من روز ها در خانه ایشان و او در خانه ی ما می بودیم. از بخت نیکم من وارد دنیای سینما شدم. 

بزرگی ژرفا، و گستردگی دنیای درونی صبوری به حدی بالای من تاثیرگذار شد که در سال 1987 فلم مستند ـ سمبولیک خواب طلایی  را در مورد این آفرینشگر متفاوت و منحصر به فرد و دنیای هنری اش ساختم. 

ادامه خواندن صبوری را صبوری می شناسد : همایون مروت

خیزش زنان هرات؛ آزمون مردانگی فراقومی  و تجلی همبستگی ملی : مهرالدین مشید

هتک حرمت به زنان هرات؛ پرده از سیمای اصلی طالبان برداشت

پس از انتشار گزارش‌هایی مبنی بر بازداشت‌های گسترده و برخوردهای تحقیرآمیز با زنان در هرات به بهانه نظارت بر پوشش و رفتار اجتماعی، موجی از نارضایتی عمومی در این شهر شکل گرفت. این اقدامات که از سوی بسیاری از شهروندان، فعالان مدنی و نهادهای حقوق بشری «خودسرانه، غیرقانونی و مغایر با ارزش‌های اسلامی و انسانی» توصیف شد، سرانجام به اعتراض‌های خیابانی انجامید. واقعیت تایید شده این است که ده‌ها زن در هرات به اتهام نقض دستورالعمل‌های پوشش از سوی ماموران امر به معروف و نهی از منکر بازداشت شدند. پس از آن اعتراضاتی در منطقه جبرئیل هرات شکل گرفت. گزارش‌ها حاکی از آن است که طالبان برای متفرق ساختن معترضان از خشونت و شلیک استفاده کردند؛ رویدادی که بار دیگر توجه افکار عمومی را به ماهیت واقعی حکومت طالبان جلب کرد. 

ادامه خواندن خیزش زنان هرات؛ آزمون مردانگی فراقومی  و تجلی همبستگی ملی : مهرالدین مشید

وحدت ملی و حکومت مشروع؛ میان امیدهای فردا و چالش‌های امروز :مهرالدین مشید

افغانستان بر سر دو راهی؛ وحدت ملی یا تداوم بحران مشروعیت

افغانستان در یکی از حساس‌ترین و سرنوشت‌سازترین مقاطع تاریخ معاصر خود قرار دارد. بیش از چهار دهه جنگ، مداخله‌های خارجی، رقابت‌های قومی، بحران‌های سیاسی و فروپاشی نهادهای دولتی، این کشور را به نقطه‌ای رسانده است که بقای ثبات و امنیت آن بیش از هر زمان دیگر به تحقق وحدت ملی و تشکیل یک حکومت مشروع و پاسخگو وابسته شده است. در چنین شرایطی، افغانستان در برابر دو راهی بزرگی قرار گرفته است؛ یا با تکیه بر اراده ملی، پذیرش تنوع اجتماعی و ایجاد یک نظام مشروع، راه برون‌رفت از بحران را در پیش گیرد، یا همچنان در گرداب بحران مشروعیت، انزوا و بی‌ثباتی گرفتار بماند.

ادامه خواندن وحدت ملی و حکومت مشروع؛ میان امیدهای فردا و چالش‌های امروز :مهرالدین مشید

نگاهی شتابنده؛بر ماجرای زنان جبرئیل هرات:

 میان احساسات، واقعیت‌ها و ضرورت یک بدیل ملی

رویداد زنان جبرئیل هرات در روزهای اخیر واکنش‌های گسترده‌ای را در میان افکار عمومی افغانستان برانگیخت. برخی این حرکت را نشانه‌ای از مقاومت مدنی و اعتراض مشروع دانستند و برخی دیگر آن را اقدامی شتاب‌زده و فاقد زمینه‌های لازم برای ایجاد تغییرات بنیادی در کشور ارزیابی کردند. آنچه مسلم است، این‌گونه تحرکات در فضای پیچیدهٔ سیاسی افغانستان نمی‌تواند جدا از رقابت‌های سیاسی، منافع گروهی و تلاش بازیگران مختلف داخلی و خارجی مورد بررسی قرار گیرد.

ادامه خواندن نگاهی شتابنده؛بر ماجرای زنان جبرئیل هرات:

سیاسي ګوندونو د رول او نوښت په اړه : نور محمد غفوری

د دې مقالې اساسي محتوا له هغې لیکنې څخه سرچینه اخلي چې ما لس کاله مخکې، د ۲۰۱۶ کال د جون په ۱۸مه نېټه، په ټولنیزو رسنیو او یو شمېر چاپي او برېښنايي خپرونو کې خپره کړې وه. اوس چې وخت یو ځل بیا هغه لیکنه زما مخې ته راوسته، ما مناسبه وګڼله چې د افغانستان او نړۍ د وروستیو تحولاتو په رڼا کې پرې بیا کتنه وکړم او ځینې نوي لیدلوري او تعدیلات پکې ورزیات کړم.

د دې مقالې د لوستلو پر مهال باید یوه مهمه خبره په پام کې ونیول شي: ټولنې، سیاسي جریانونه او تاریخي بهیرونه په ثابت او جامد حالت کې نه وي. بدلون د ټولنیز ژوند یوه نه جلا کېدونکې ځانګړنه ده. له همدې امله، سیاسي نظریات او سازماني جوړښتونه هم باید د راتلونکې زمانې د نویو غوښتنو، د ټولنې د اړتیاوو او د خلکو د هیلو له بدلون سره ځان عیار کړي.

ادامه خواندن سیاسي ګوندونو د رول او نوښت په اړه : نور محمد غفوری

دورنمای پایان نزاع‌های گروهی و قومی در افغانستان؛ فرصت‌ها و چالش‌ها : مهرالدین مشید

افغانستان در بیش از دو سدهٔ اخیر، افزون بر جنگ‌های خارجی، قربانی کشمکش‌های داخلی، رقابت‌های قومی، انحصار قدرت و نزاع‌های هویتی نیز بوده است. هرچند مردم افغانستان در طول تاریخ بارها در برابر تجاوز خارجی با همبستگی کم‌نظیر ایستاده‌ا اند؛ اما این کشور در عرصهٔ دولت‌ سازی و توزیع قدرت، شکاف‌های قومی و گروهی همواره ناکام بوده و این به یکی از مهم‌ترین موانع  برای شکل‌گیری دولت ملی در این کشور تبدیل شده است. از این رو، پرسش اساسی این است که آیا افغانستان می‌تواند روزی از چرخهٔ نزاع‌های قومی و گروهی عبور کند و به یک جامعهٔ مبتنی بر شهروندی و مشارکت ملی دست یابد؟

ادامه خواندن دورنمای پایان نزاع‌های گروهی و قومی در افغانستان؛ فرصت‌ها و چالش‌ها : مهرالدین مشید

بازخوانی تحولات افغانستان؛ از بن بست سیاسی تا تحول اجتماعی : مهرالدین مشید

افغانستان در آستانهٔ دگرگونی؛ از متن استبداد تا حاشیهٔ انقلاب اجتماعی

افغانستان امروز در یکی از پیچیده‌ترین و سرنوشت‌ سازترین مقطع های تاریخ معاصر خود قرار دارد؛ زیرا در این کشور استبداد سیاسی، فروپاشی اقتصادی، بحران مشروعیت، انسداد فرهنگی و انفجار نارضایتی اجتماعی به گونه‌ای کم‌سابقه درهم تنیده شده‌اند. آنچه اکنون در افغانستان جریان دارد، صرف یک بحران سیاسی یا امنیتی نیست؛ بلکه نشانه‌های یک دگرگونی عمیق اجتماعی و تاریخی است که از متن استبداد برمی‌خیزد و آرام‌آرام به حاشیه‌های خاموش جامعه نفوذ می‌کند؛ البته حاشیه‌هایی که می‌توانند در آینده به مرکز تحول بدل شوند. تحولات افغانستان را دیگر نمی‌توان تنها با معیار جنگ و امنیت تحلیل کرد؛ زیرا بحران کنونی، پیش از آنکه صرف نظامی باشد، بحرانی فراگیر است که ریشه در مشروعیت، هویت، عدالت و آینده این کشور دارد. افغانستان امروز میدان تقابل دو نیروی بزرگ تاریخی است؛ از یک‌ سو ساختار انحصار گرا و سنتی قدرت، و از سوی دیگر جامعه‌ای که آرام‌آرام در حال عبور از ترس و رسیدن به بیداری و آگاهی تازه است.

ادامه خواندن بازخوانی تحولات افغانستان؛ از بن بست سیاسی تا تحول اجتماعی : مهرالدین مشید

از صنف درس تا پشت فرمان؛ روایت یک نسل: مهرالدین مشید

آینه غربت؛ روایت زندگی یک نسل در یک بیت

گاهی یک بیت شعر، بیش از یک کتاب تاریخ، سرگذشت یک نسل را روایت می‌کند. نسلی که روزگاری در صنف‌های درس با هزاران امید و آرزو نشسته بود، اما طوفان‌های سیاسی، جنگ‌های پی‌درپی و ناکامی‌های تاریخی، او را از چوکی مکتب به جاده‌های غربت کشاند. امروز آن بیت، نه فقط یک مصرع شاعرانه، بلکه آیینه‌ای است که رنج مهاجرت، حسرت وطن و سرنوشت تلخ و در عین حال پرافتخار هزاران فرزند این سرزمین را بازتاب می‌دهد؛ نسلی که میان خاطره و غربت، هنوز رویای بازگشت به وطن را در دل زنده نگه داشته است.

ادامه خواندن از صنف درس تا پشت فرمان؛ روایت یک نسل: مهرالدین مشید

طالبان و بازی‌های پنهان؛ از فرافکنی سیاسی تا مهندسی استخباراتی : مهرالدین مشید

طالبان و نبرد روایت ها؛ بازی های سیاسی و استخباراتی

افغانستان در بیش از چهار دههٔ گذشته تنها میدان جنگ‌های نظامی نبوده، بلکه صحنهٔ رقابت‌های پیچیدهٔ سیاسی، استخباراتی، ژئوپولیتیکی و نبرد روایت ها نیز بوده است. در چنین فضایی، طالبان نه‌تنها به‌عنوان یک بازیگر داخلی، بلکه به‌عنوان بخشی از معادلات بزرگ‌تر منطقه‌ای و بین‌المللی مورد توجه قرار گرفته‌اند. از این رو، بسیاری از رویدادها و تحولات مربوط به طالبان را نمی‌توان صرف با معیارهای نظامی یا ایدئولوژیک توضیح داد؛ بلکه باید آن‌ها را در چارچوب بازی‌های پنهان قدرت، رقابت‌های استخباراتی و مدیریت منافع بازیگران مختلف؛ در موج سنگینی از نبرد روایت ها به تحلیل گرفت.

ادامه خواندن طالبان و بازی‌های پنهان؛ از فرافکنی سیاسی تا مهندسی استخباراتی : مهرالدین مشید

کوتی لندنی ؛اولین تعمیریکه  صدای رادیو در شهر کابل از آن  پخش شد

در زمان امیر امان الله خان  درسال ۱۳۰۴  خ – ۱۹۲۵ م ٬برای اولین بار از تعمیر کوچک ( کوتی لندنی ) دریهلوی پل هارتل  مقابل  فابریکه حربی درشهر کابل  صدای رادیو ازآن تعمیر به سمع شهریان کابل رسانیده شد٬ آن دستگاه بنام رادیو کابل  یادمیشد٬ تعمیر مذکور شکل ساختمان های  انگلستان را داشت ٬ بناً بنام ( کوتی لندنی ) مشهورشد .

ادامه خواندن کوتی لندنی ؛اولین تعمیریکه  صدای رادیو در شهر کابل از آن  پخش شد

بدخشان؛ جرقه های بحران و احتمال خیزش تازه در شمال: مهرالدین مشید

بدخشان؛ گره کور و پاشنه آشیل حاکمیت طالبان

تحولات جاری در ولایت بدخشان و بخش‌هایی از شمال و شمال‌شرق افغانستان را نمی‌توان تنها اعتراض‌هایی محلی بر سر معادن، کشتزارهای کوکنار یا اختلافات اداری تلقی کرد؛ بلکه این رخدادها نشانه‌های شکل‌گیری یک بحران عمیق‌تر در ساختار قدرت طالبان است؛ بحرانی که در بطن خود، تضادهای قومی، اقتصادی، سیاسی و امنیتی را حمل می‌کند و می‌تواند در آینده به یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های حاکمیت طالبان بدل شود. ناآرامی ها در حالی در بدخشان افزایش یافته که جناح قندهار از افزایش نفوذ، قدرت نظامی و استقلال مالی فرماندهان بومی بدخشان نگران است. فرماندهان محلی بدخشان به دلیل تسلط بر منابع عظیم اقتصادی از جمله معادن طلا و سنگ‌های قیمتی و همچنین راه‌های تجاری، به یک وزنه قدرتمند تبدیل شده‌اند که اکثر شان دیگر تمایلی به اطاعت از دستورات قندهار را ندارند. این وضعیت بار دیگر شمال را آبستن یک تحول نموده است.

ادامه خواندن بدخشان؛ جرقه های بحران و احتمال خیزش تازه در شمال: مهرالدین مشید

زمزمه های بازگشت اشرف غنی به کابل از شایعه تا واقعیت: مهرالدین مشید

در این روزها زمزمه‌های بازگشت اشرف غنی به کابل آرام‌آرام از حاشیه به متن می‌آید و از شایعه به واقعیت تبدیل می شود؛ بسیاری‌ها شاید این سخنان را شایعه، بازی استخباراتی یا جنگ روانی تلقی کنند؛ اما واقعیت این است که این آوازه‌ها آن‌ قدر هم دور از حقیقت نیستند. زیرا غنی برای طالبان تنها یک رئیس‌جمهور فراری نبود؛ بلکه او در واپسین لحظه‌های تاریخ جمهوریت، بزرگ‌ترین خدمت را به بقای طالبان انجام داد؛ خدمتی که شاید ده‌ها لشکر و صدها معامله پنهانی قادر به انجام آن نبودند؛ اما غنی با غافلگیر کردن مقام های ارشد نظامی و سیاسی و‌حتی رییس دفتر اش و حتی کارمندان ارگ، این ماموریت را در ظرف چند ساعت پس از تماس با شبکه حقانی بسر رساند.

ادامه خواندن زمزمه های بازگشت اشرف غنی به کابل از شایعه تا واقعیت: مهرالدین مشید

د تحمیلي جمهوریت تقلبی دموکراسي: نور محمد غفوری

د شعارونو تر سیوري لاندې د ولسواکۍ ناکامه تجربه

سریزه

دموکراسي د معاصرې نړۍ له مهمو سیاسي ارزښتونو څخه ګڼل کېږي؛ هغه نظام چې بنسټ یې د خلکو پر ارادې، سیاسي مشارکت، عدالت، قانون‌واکۍ او د بیان پر آزادۍ ولاړ وي. خو په ډېرو وروسته پاتې او بحران‌ځپلو هېوادونو کې د دموکراسۍ نوم تر ډېره د یوې سیاسي وسیلې په توګه کارول شوی، نه د ولسواکۍ د رښتیني ارزښت په توګه.

ادامه خواندن د تحمیلي جمهوریت تقلبی دموکراسي: نور محمد غفوری

حماسه هایی که به بهای خیانت نخبگان به سوگواره تبدیل شد

روایت تراژدی ملتی که بهای جاه‌طلبی نخبگان را پرداخت

روزی از روز ها با دوستی سر خوردم و چند لحظه به گذشته ها در دوران فاکولته رفتیم؛ به سال هایی که بوی باروت با بوی کتاب درهم آمیخته بود و گاهی صدای انفجار، سکوت صنف های درس را می شکست. از خاطره های وحشتناک زمان تهاجم شوروی سخن گفتیم؛ از جوانانی که با دست های خالی؛ اما با دل های لبریز از آرمان، در برابر هیولای اشغال شوروی ایستادند؛ از دانشجویانی سخن گفتیم که شب ها در خوابگاه ها رؤیای آزادی می دیدند و صبح ها یا در سنگر بودند و یا در سیاهچال های استخبارات با موج سنگینی از شکنجه ها دست و پنجه نرم می کردند.

ادامه خواندن حماسه هایی که به بهای خیانت نخبگان به سوگواره تبدیل شد