دسته: فرهنگ و ادبیات و هنر

بنازم  ای  وطن  در  جان  خودآتش  زدنهایت

زخیرات سرهمسایه ها٬ویران شدن هایت 

نمدانم درکدامین  فصل  تاریخت روان  هستی 

به  امروزت که میبینم٬چه خواهدشد فردایت

گرفته  دامن هر  خارو خس  ٬مشت غبار  تو 

هزاران قطرهء  ناپاک شد گوهر  به  دریایت

چه سان آواره  مرغانت٬خبراز  آشیان  گیرد

به جای  لاله٬خون روییده است در  کوو صحرایت

رزاق مامون همین كه گوشی را گذاشت سرجایش، با صدای نسبتاً گرفته ‌یی گفت: داكتر سیاسنگ هم رفت، به گمانم در آن سوی خط داكتر داود راوش بود که از اسلام آباد سخن می گفت . لحظه‌یی احساس كردم كه چیزی در نهاد من فرو شكست و صدای فرو شكستنش غم‌گینانه در گوش‌هایم طنین افگند. این در حالی بود كه می‌دانستم می‌رود؛ ولی نمی ‌دانستم به این زودی. یك ماه و اندی پیش از رفتنش با او دیداری داشتم در اسلام آباد. مرا به خانه اش دعوت كرده بود. یك شنبۀ زیبایی بود. تمام روز را از هر دری و از هر روز و روز گاری سخن گفتیم. گاهی در گلباغ‌های شعر بودیم، گاهی در كوچه باغ‌های داستان و گاهی هم در هفت شهر سینما.

یادم می آید آخرین گفت‌وگوهای آن روز روی بازی‌گری شگفت انگیز هنر مند موفق سینمای هند ناناپاتیكر بود. یادم نیست پای صحبت این هنر مند بزرگ چگونه به میان آمد. من تا كنون از اوسه فلم دیده ام.« وجود» ، «مصطفی» و یكی دیگر كه نامش یادم نمی آید. همین سه فلم مرا واداشته تا هرجایی كه سخن از سینمای هند به میان آید از نانا‌پاتیكر نامی ببرم . شاید من نام او را به میان آوردم و شاید هم سیاسنگ. شیفته‌گی سیاسنگ به این هنر مند بیش‌تر از من بود. سیاسنگ برایم گفت او چنان هنر مندی‌ست كه می‌رود تا سینمای هند را با دگرگونیی بی‌سابقه‌یی رو به رو سازد. دیالوگ‌های فلم‌های را كه در آن نقش بازی می كند خود می‌نویسد و خوبی‌های دیگر. وقتی این مرد در نقشی، اندوهی را بیان می‌كند، مانند آن است كه در صدایش اندوه همۀ انسان‌ها جاری‌ست.

اکاډمیسین محمد صدیق روهې په ۱۳۱۳لمریز کال کی د خوست مرکز د حیدرخیلو د سموات په کلی کی زیږدلی دی او لا ماشوم ؤ چی د ورور او خویندو سره یوځای د مور او پلا ر دمینی څخه بی برخی شول .
ښاغلي روهي لومړنۍ زده کړي دخوست داسماعیل خیلو په ښوونځي ،منځنۍ زده کړي ئې دکابل په دارالمعلمین کي او په ۱۳۳۷کال دکابل پوهنتون د ادبیاتو له پوهنځي فارغ او په پښتو ټولنه کي دڅېړونکي په حیث مقرر شو .
په ۱۳۴۷ کال دلوړو زده کړو لپاره دبیروت امریکايي پوهنتون ته تلل او هلته ئې دښووني او روزني په فلسفه کي ماسټري اخستې ده
استاد د خپل علمی او فرهنګی او ادبی ژوند په خورا لنډه موده کی د دارالمعلمین او پوهنتون استاد دبیلا بیلو مجلو د مسؤل چلوونکی دافغانستان د علومو اکاډمی مرستیال او رئیس د وخت دپښتو ټولنی مرستیال او دخوشحال فرهنګی ټولنی مشر په توګه هیوادوالو ته ډیر خدمتونه کړی دی .

زنده‌یاد استاد بارش که رحمت خداوند بر او باد! هربار تا نامی داکتر سید مخدوم رهین به میان می‌آمد، قیافه وصدایش اندکی جدی می‌شد و بعد می‌گفت: پرتو! چه فکر می‌ کنی، روزی که داکتر رهین از دانشگاه تهران گواهی‌نامۀ دکترای‌خود را به دست می آورد، داکتر پرویزناتل خانلری در بارۀ او چه گفته بود؟
می‌گفتم: چه می دانم!
می‌گفت: خانلری در دورۀ دکترا استاد رهین بود، او روزی که رهین از دکترای خود دفاغ می‌کرد در میان گروهی از دانشمندان، استادن زبان و ادبیات و دانش‌جویان دانشگاه تهران در سخن‌رانی خود گفته بود: « امروز ما یک غول ادبیات را برای افغانستان تقدیم کردیم! »
استاد بارش باور داشت که در دانشگا تهران دو گونه مدرک دکترا داده می شد. یکی برای خود ایرانی‌ها و گوینده‌گان پارسی دری بود و دیگری برای گوینده‌گان زبان‌های دیگر.

با وجودیکه 40 ساله جنگ خانمانسوز غنای معنوی این مرز و بوم را به آتش کشیده است ؛ مگر این مهد قریحه خیز در هر مقطع زمان با رشد هنر مندان ، علم پیروزی را بر فراز قله های شامخ افتخار بر افراشته اند و با انکه هنر ستیزان با تبر زین تعصب به هفت پیکر هنر کوبیده اند مگر هنر پروران شجاع این سر زمین با احیای مجدد  پیکره های از هم ریخته هنر را توانسته اند تر میم و تعمیر کنند .

در عصر ما  نیز عناصر هنر ستیز که با رنگهای تعصب ؛ بخل و بهتان اراسته اند  و اهل هنر و هنر مندا ن را هدف قرار میدهند و به طرق مختلف بد نام میکنند ؛ ولی بیخبر از ان اند که در بین جوانان هنر پرور و هنر مند ما حا میان هنر وجود دارد که با فعالیت و خد مات ارزنده و شایسته شان  اهل هنر را مدد می رسانند و در سا حات مختلف ایشانرا یاری میکند . یکی ازین خوبان هنر ور و هنر پرور محترم فردین جان عسکری جوان رشید و مودب و مستعد است که در سال 1361 خورشیدی در ولایت زیبای فاریاب در یک فا میل روشنفکر دیده به جهان گشوده  و پدر ش محترم محمد آصف از افسران  وقت بود ؛وی نوه ای مرحوم حا جی محمد صدیق گدامدار که در انزمان ها وکیل مردم فاریاب نیز بود ؛ میباشد .

نخستین گزینۀ شعری کریمه ویدا «آیه‌های منسوخ »نام دارد که در جنوری 2001میلادی در پاکستان انتشار یافته است.بخشی از شعرهای این گزینه در کابل سروده شده و بخشی هم در زیر آسمان غربت در هند و در آیالات متحد امریکا. کریمه ویدا شاعری است آگاه و با اندیشه‌.شناخت گسترده‌یی از شعر و ادبیات پارسی‌دری دارد.با تعهد و هدف‌مندانه می‌سراید.سروده‌های آمده در«آیه‌های منسوخ»بیش‌‌تر محتوای سیاسی –اجتماعی دارند.غم غربت و گاهی هم موضوعات عاشقانه بخش دیگری محتوای شعرهای او را می‌سازند.این موضوعات گاهی با اسطوره‌ها سامی، روایت‌های دینی و کارنامه‌های شخصیت‌ها مذهبی–تاریخی نیز می‌آمیزند.

ای  چلچله هل تاچند ؛ از باغ  جدا باشید

در  رهگذر  سیلاب  محکوم  به  فنا باشید

زاغان  سیه دل  را ؛ در سایه  گل  جا نیست

باید  که شما  انجا در  شور  ونوا باشید

سخن برسر غروب خورشید و سوگ آفتابی است که هرچند در طلوع جدید و متکامل تر رخ نموده است  و از آن به عنوان سقوط کاخ بلند فارسی و فروریزی کاجستان های سر به فلک کشیدۀ هندوکش فروریزی کاج عشق و عرفان و محبت تعبیر شده است، اما او اکنون سر در نیام خاک نهاده است. استاد وجودی شاعری دردآشنا که در دل های شاعران و عارفان و فرهگیان و اندیشمندان و خانقاییان و همگان جای داشت و همه وفات او را ضایعه عظیم به زبان و شعر و عرفان و فرهنگ و ادب کشور خواندند. حیدری وجودی مردی با عظمتی فراتر از عشق که دوست داشتنش خوانند، پس از بیماری جهان فانی را وداع گفت. مردی که داستان زنده گی اش با عشق آغاز شد و با عشق زنده گی کرد و با عشق پرورده شد و کوه و کتل های عشق را با بال اندیشه درنوردید تا شاهد به آغوش کشیدن عنقای عشق در مرز های لامکان محبت که جابلقا و جابلسای تاریخ اش خوانده اند، باشد 

”این روز ها صفحات مجازی سبب شده است تا زبان محاوره ای بشکل فجیع وارد زبان نوشتاری شود” 
خانم صفا امانی در صفحه فیسبوک خود با این سر خط به موضوعی مهمی اشاره نموده اند که این مشکل واقعأ قابل اندیشه می باشد.
نوشته شان را موفق نشدم به اشتراك بگذارم. این هم نظر من در این ارتباط که امروز صبح در پای پیام شان گذاشته بودم: من با این انتقاد بجا و زیبای شما کاملأ موافقم، واقعأ در جمع کاربران فیسبوک آن طوری که دیده می شود بسیار اندک هستند نویسنده گانی که درست با اندک غلطی می نویسند،از جمله خودم. شوربختانه اکثریت فیسبوک را به دفتر چتل نویس خود تبدیل نموده اند، صرف نظر از چرندیات و اراجیفی که به آدرس مخالفین و غیر مخالفین خود بعضی ها می نویسند.  غلط نویسی و نوشتن با گویش های محلی در این أواخر به یک عادت روز تبدیل شده است، وضعیت تلویزیون ها در داخل أفغانستان بد تر از فیسبوک است. زبان یکیست اما لهجه ها فرق می کند.  متأسفانه فرهنگی ها و نویسنده گانی که در ادبیات زبان فارسی مسلط هستند بسیار کم توجه اند به این مشکل و یا اگر واضح تر بیان کنیم اصلأ توجه ندارند.

در پیکر پدرام طوبای بهشت اشراق شعر دری ، شاخه های غزل و مثنوی ،بیش ترینه دل انگیز و عطر آگین اندو بیشترینه خلوت نشین حجله ی یاد ها و خاطره ها. از همین روست که بلند دست ترین سخن وران گذشته ی مان چنگ بر طره ی غزل انداخته اند ویا دل به سرایش مثنوی بسته اند. غزل و مثنوی دو گوهر برین  پیکر شعر دری اندکه با  ویرانی قالب های عروضی و در هیاهوی در هم ریختن پایه های افاعیل به تمامی مهرا فرموشی و خاموشی را نپذرفتند و با استواری برجای ایستادند. غزل فارسی دری از همان دیرینه سال هادر حصار دلگیر چکامه ها و قصیده های بلند بالا دل آزرده بود که فرمان نشناخت و از اطاعت قصیده عنان بر تافت. غزل با آزادگی به جلوه گری برخاست و هر لحظه به شکلی دل برد و نهان شد. دیگر قبای تعریف سنتی پوسیده یی که فرهنگ نویسان و ادب شناسان باستان بر دوش غزل می بافتند، راست نمی آمدو قالب قدیمی غزل ، هرگز چونان گذشته به معنای مغازله با زنان و دوشیزگان باقی نماند.

حیدری وجودی مردی با عظمتی فراتر از عشق که دوست داشتنش خوانند، در بستر بیماری افتاده است. مردی که داستان زنده گی اش با عشق آغاز شد و با عشق زنده گی کرد و با عشق پرورده شد و کوه و کتل های عشق را با بال اندیشه درنوردید تا شاهد به آغوش کشیدن عنقای عشق در مرز های لامکان محبت که جابلقا و جابلسای تاریخ اش خوانده اند، باشد. این مرد فرهیخته و وارسته و عارف شوریده دل و شاعر فرهیخته و آخرین قافله سالار عشق و طریقت و علم بردار شعر و عرفان و راه پیمای سلک محبت و داعیه دار مرید و مراد نجم العرفا حیدری وجودی است. سخن از حیدری سخن بر سر عشق و شور و جنون است، جنونی 

80

خواب می بینم زمین لرزان شده

طفل روحم چون گلی پاشان شده

خواب می بینم که گرگان دره

قاضی و مشاطه و دربان شده 

کشورم در قبضه ای اهریمن است

هست و بودش در قمار دشمن است 

سال‌ها شد آسمان اش بی فروغ 

هست تاریک همچو چاه بیژن است 

« بعداز  وفات تربت من  از  من  مجوی

در سینه  های  مردم  دانا  مزار ماست »   

جمیل جیحون را که من از عنفوان جوانی از صنف هفتم مکتب می شناختم او شخصیت ویژه ومنفرد به فرد بود۰ برخی ها ویژه گی های نادررا نظر به وراثت از اسلاف خود به ارث می برند،جمیل جیحون نیز نبوغ،هوش و استعداد خارق العاده را از پیشنیان و نسل های خیلی دور چون ابن سینا، ابو ریحان بیرونی،عمر خیام و فخر راضی و امثالهم به میراث برده بود۰ میگویند ، حکیم ابن سینا مانند کودکان هم سن و سال خود در بازی های طفلانه شرکت میکرد ،در ظاهر از دگر همگنانش تمایز نداشت،اما در محافل ومجالس علمی او حکیم و دانای کل بود۰ من فکر می کنم جمیل جیحون مانند نوابغ پیشین فکر بکر و دانش خلاق داشت که مثلش پس از سده ها گاه گاهی به ندرت ظهور می کند۰

………………………….

نیمهء شب بود.
دمیتری کولدارف، هیجان زده وارد اپارتمان پدر و مادر خود شد و با عجله سری به تمام اتاقها زد. در همان لحظات پدر و مادرش میخواستند بخوابند. خواهرش در بستر خود دراز کشیده و مشغول مطالعه یک رمان بود، دو برادر مکتبی اش خواب بودند.
پدر و مادرش با تعجب پرسیدند:
– – چی گپ شده؟ تا این وقت شب کجا بودی؟ هیجان زده معلوم میشی!
-هیچ نپرسین! اصلآ ده فکرم نمیگشت. هیچ باورکردنی نیس!
بلند بلند خندید ، از خسته گی زیاد روی چوکی نشست و گفت:
– حتا تَصور هم کرده نمیتانین! اینه… ببینین!
خواهرش از بالای تخت خود پایین شد، شالی را به دَور خود پیچاند و به طرف او رفت. برادرانش هم از خواب بیدار شدند.
– چی گپ شده؟ چرا رنگت پریده؟
– -از بس که خوش استم، مادر جان، حالی تمام مردم روسیه مره میشناسند. سر تا سرِ روسیه.
– تا حال تنها شما خبر داشتین که در ای دنیا یک کارمند عادی و پایین رتبه به نام دمیتری کولدارف زندگی میکنه، اما حالی، تمام روسیه از وجود مه خبر شده. وای مادر جان! او خدا جان!
– بار دیگر از روی چوکی بلند شد ،این طرف و آن طرف قدم زد و دوباره نشست.
– – بلاخره نگفتی که چی شده؟ درست گپ بزن!

تر خوله مې زيړې اوبه راغلې

د بيلتانه لړم په زړه چيچلې يمه

خداوند را شکر گذارم که در زندگی چانس های برایم پیدا شده است، تا واقعیت ها را بهتر درک کنم. خوشبختانه در لیسه رابعه بلخي در سایه تربیت استادان خوب و لایق توانستم نه تنها بیاموزم، بلکه علاوه بر  زبان مادری ام زبان های پشتو و انگلیسی را نیز دوست بدارم. دوره تحصیل در بلغاریا و آموزش حتمي زبان روسی در  پهلوی  بلغاری و مهاجرت در آلمان و آموزش جرمني سرشت مرا چنان  خمیر کرده  است که در عقب هر زبان عظمت انسانیت و مهر انسان را جستجو می کنم و به هر زبان احترام می گزارم و به هر کدام  عشق می‌ورزم.

به بهانه روز جهانی پشتو می خواهم امروز دیدگاه ام را بر مبنای تجربه شخصی ام  با شما عزیزان شریک بسازم و آن اینکه گویندگان این زبان همه شاعر اند.من نمی‌دانم که آیا تا حال کسانی در این مورد چیزی نوشته اند و یا خیر ولی  احتمالا که این موضوع را برای بار اول من می نویسم.بعد از ازدواج من دختر کابلی خارج دیده با زنان و مردان پشتو زبان شهری و دهاتی نشست و برخاست فامیلی پیدا نمودم. 

تومیدانی که محمودی چسان است
نه در بند زمین نی آســــمان اســت
تومـــــــیدانی که دین و مسلک او
محبت با همه خــــلق جـــهان اسـت
تومــــــــیدانی که اندر رزم دشمن
قلم در دست او گــــرز گران اسـت
منم آن انقـــــــــلابی از دل و جان
که افکارم نه ازاین ونه آن اســـــت
مرا عشق وطـــــــــن دیوانه کرده
مرادرد وطن درجسم وجان اســــت
بگو با دشــــــــــــــمان پست مردم
که محمودی نمیرد سخت جان است

پوهاند میرحسین شاه منسوب به یک خانواده منور والیت قندهار است. میر عبدالجواد، پدر پوهاند میرحسین شاه از زمرۀ اولین روشنفکران قندهار بود که در راه ایجاد نظام نوین دولتی و معارف عصری در قندهار خدمت نمود. خانواده پوهاند استاد میرحسین شاه مورد احترام گسترده مردم بوده است. کاندید اکادمیسن میرحسین شاه در 16 جدی1303 مصادف 6 جنوری 1925 میالدی در شهر قندهار تولد شده است، بعد از اتمام تحصیالت ابتداییه و متوسطه قندهار، به کابل آمده، از لیسه حبیبیه فارغ شد. از جمله اولین شاگردان فاکولته ادبیات که به تازگی در دانشگاه کابل ایجاد شده بود، و پیش آهنگان ادب و فرهنگ کشور در آن شامل بودند، می باشد.

خواندن مقدمۀ شناختن و شناختن مقدمه دگرگون‌ سازی است. اگر ما بخواهیم که خود و جهان را بشناسیم باید راجع به خود (انسان) و جهان چیزهایی بخوانیم تا آنها را بشناسیم و در مرحلۀ بعدی با شناختی که از خود و جهان از برکت خواندن به دست آورده‌ایم به تغییر خود در جهت متعالی بکوشیم و نیز جهان را که برای بهزیستی انسان آفریده شده است به دنیای پر از مهر و عاطفه تبدیل کنیم و قول معروف «زمین خانه ماست» را در عمل پیاده کنیم.

دوستان و عزیزان گران ارج در صفحه ۳۴۰ کتاب ( فلسفه ابن سینا ) از اثار استاد محمد اسماعیل مبلغ در مورد استعداد فارابی میخوانیم که :

روزی فارابی به دربار سیف الدوله در حالیکه دانشمندان و فاضلان در انجا حاضر بودند وارد شد و ایستاد ۰
سیف الدوله صدا زد که بنشین فارابی گفت کجا بنشینم اینجا که ایستاده ام و یا انجا که تو نشسته ای ؟
امیر گفت : انجا که تو ایستاده ای
فارابی به گفته امیر توجه نکرده پای بر گردن هاو شانه های حضار نهاده خود را به مسند امیر رساند ودر انجا نشست ۰ امیر را این مزاحمت خوش نیامد و با تنی چند از مخاصبانش که در نزیکش قرار داشت با زبان خاصی که در میان انها معمول بود و کسی دیگر ازان زبان نمی دانست گفت : این شیخ حد ادب را رعایت نکرد ۰ پرسشی چند از نزدش کنم اگر نتوانست جواب گوید وی را از در بار بیرون کنید ۰

هرکس و هرشاعری که از این سرزمین می‌رود، شاید می‌خواهد بخت خود را در آن سوی آب های شور، در زیر این آسمان آبی بیازماید. هرکس و هر شاعری که از این سرزمین می‌رود، افغانستانی در ذهن دارد. رنگینی این افغانستان ذهنی وابسته به اندازۀ تجربه‌ها و به اندازۀ عشقی است که هرکس به این آب و خاک دارد. 

امروزه این افغانستان ذهنی در چهار گوشۀ گیتی پراکنده شده است. چون هرکس که رفته، افغانستان ذهنی خود را با خود برده است. من نمی‌دانم حس و عاطفۀ هم میهنان  در آن سوی جهان نسبت به زنده‌گی چه رنگ و بویی دارد؛ اما این قدر می‌توان گفت: آنان هرکجایی که باشند، کشتی نشینان سرگردان همین دریاچۀ متروک اند.  

لطفاٌ بالای لینک فشار بدهید و مصاحبه جالب را بشنوید.

فر هنگیان و هنر مندان در تمام جوامع بشری در جملهٔ خوبان  جامعه بشمار می آیند و سر ما یه های معنوی جامعه بشری محسوب میگردند.    

از جمله این خوبان ودلباخته گان فرهنگ که عمر عزیزش را صرف خدمات فرهنگی نموده یکی هم محترم داکتر فیض الله ایماق است.          

داکتر فیض الله ایماق فرزند شاه مردانقل؛ در سال ۱۳۲۴ هجری شمسی در باغبوستان اولسوالی قورغان اندخوی ولایت فاریاب چشم به جهان گشود. و بعد از ختم مکتب ابتدایی در اولسوالی قورغان؛ شامل مکتب متوسطه ابن سینای کابل گردید و بعداً شامل لیسه  دار المعلمین کابل شد و سپس با ختم مو فقانه دانشگاه ژورنا لیزم در کابل، دپلوم ماستری و دوکتورای   شانرا در رشته ٔ ادبیات  اوزبیکی و فیلالوژی از دار الفنون 

ملی او لوغ بیگ تاشکند اوزبکستان به دست آوردند. 

ایشان ضمن نوشتن رسالهٔ  دوکتورا ، سه  سال تمام به حیث استاد زبان دری در انیستیتوت شرق شناسی تاشکند ایفای وظیفه نموده متود درسی را نیز به محصلان  فاکولتهٔ موصوف آماده ساختند.