نویسنده: ماریا دارو

 رویداد های افغانستان داغ تر از گذشته  توجه سران ،نظامیان و سیاستمداران کشور های بزرگ و بازیگران منطقه را جذب گردانیده است. جوبایدن  برگشت امریکا را به خانواده اروپا و سوگند وفاداری این کشور را به ماده پنجم اساسنامه سازمان نظامی ناتو دروابط جهانی و ادامه همکاری های این سازمان را با امریکا درجنگ افغانستان اعلام نمود. دعوت امریکا به ادامه همکاری سازمان نظامی ناتو بیانگر آن است که این سازمان با امریکا در افغانستان آمده و با امریکا یکجا افغانستان را ترک خواهد گفت و ناتو خروج خود  را از افغانستان  مشروط به پایبندی طالبان به تعهدات شان می دانند. رویداد های کنونی پیرامون افغانستان کشورهای منطقه را دچار تب لرزه سیاسی گردانیده است .

بن مایه‌ی داستان‌های نیلاب موج سلام، نویسنده‌ی تازه‌نفس و جوان را در این کتاب ترس بانوان (زنان و دختران) مهاجر شده از افغانستان تشکیل می‌دهد. این ترس زاده‌ی بیگانگی و گم‌بودگی است. این ترس در محیط و از محیط است؛ از شب، از تاریکی و از تنهایی. بخشی از این ترس عقده‌ها و اندوخته‌‌های تجارب تلخ سال‌های آغازین زندگی این تیپ شخصیت‌هاست که در زیر شرایط ناگوار وطن مألوف شکل گرفته و ذریعه ذهن نا خودآگاه تا این سن و سال و این سرزمین‌ها(کشور میزبان) کشانده شده است. 

دغدغه‌ی این نویسنده‌ی عزیز برپایی استقامت و مقاومت از سوی این زنان جوان در برابر دگرگونی‌های زندگی، درک دقیق و ایده‌آل از جامعه و در نهایت آموختاندن زندگی فردی در اروپا، در غرب میباشد. زندگی فردی در عصر دیجیتال در عصرارتباطات مجازی در جوامع صنعتی و انکشاف‌یافته امریست ضروری. همان‌گونه که زندگی جمعی و دور باهمی در قریه‌های وطن ضرور است حتی در شهر‌های وطن و البته که شیرین و گواراست. 

افغانستان سوزی به بهانه کوچی و کوچی گری

نخست :گریه و شیون  مردم  ننگرهار برای کودکان گلوله باران شده ی هزاره جات – ویدیو 

پیش از هر تحلیل و تبصره ای توجه شما را به ویدیوی  کشتار کودکان توسط  اشرف غنی احمدزی کوچی در بهسود هزاره جات، که با شعر رسای شاعر بلند همت و مستعد کشورآقای جاوید سهراب بازتاب یافته، و توسط  جوان برومند و مستعد کشور آقای اظهارالله خوشحال دکلمه شده است معطوف می دارم.

اشرف غنی کوچی عامل این همه خونریزی ها

اشرف غنی بمثابه یک زالوی خونخوار در قرن بیست و یک به افغانستان فرستاده شده است.

بلی هموطن عزیز؛ امروز،  افغانستان شاهد عملی شدن برنامه ی  مشهور ترین ستراتیژیست سیستم سرمایه داری، آقای هنری کیسنجر )سپتامبر 1973 الی جنوری 1977( به حیث رییس جمهور افغانستان میباشد.

پانزدهم فبروری مصادف است به سی و دومین سالگرد خروج قطعات محدود اتحاد شوروی از جمهوری دموکراتیک افغانستان . 

 آنگونه که بعضی ها عادت کرده اند تا جنگ ده سال و حضور نیروهای شوروی را درافغانستان غم انگیز تعبییر و از آن یاد کنند و به دلخواه و سلیقه ی شخصی خویش موضوع را به تصویر بکشند؛ به خصوص رسانه های غربی، از دهه 90، در تلاش آن هستند تا تاریخ جنگ افغانستان را بازنگری نمایند تا موفقیت ها، قهرمانی ها، شجاعت سربازان انترناسیونالیست اتحادشوروی را تحریف کرده آن را دست کم بگیرند و خروج آنها را به نام شکست اتحاد شوروی به خورد جهانیان دهند. اما حقیقت و جان مطلب این طور نیست.

افغانستان کشوری که بیش از چهل سال جنگ و ناامنی در آن وجود داشته است، مردم و حکومت با این همه مشکلات دست و پنجه نرم نموده و طی چند سال اخیر روی کار آمدن «صلح» و ایجاد شورای عالی صلح روزانه‌ی امید برای مردم شده است، با گذشت حکومت حامد کرزی و رهبری شورای عالی صلح که در راس آن شهید پروفیسور برهان الدین ربانی، سپس صلاح‌الدین ربانی و اخیراً استاد کریم خلیلی قرار داشتند و همچنان به وجود آمدن حکومت وحدت ملی و در حال حاضر روی کار آمدن حکومت اشرف غنی و ایجاد شورای عالی مصالحه‌ی ملی با رهبری دکترعبدالله عبدالله و تفاهم‌نامه آمریکا با طالبان و آغاز مذاکرات بین‌الافغانی در کشور قطر هنوز به یک نتیجه قابل قبول نرسیده اند.

گفتند كه چهار زبان است اولى، يونانى بترتيب فارسى-درى، لاتينى و سانسكريت كه باستانى بودن زبان ، ادبيات غنى و تغيير اندك در هزارهَ اخير را مبنا و ملاك قرار داده اند .

 اما اين مهم را همه ميداند كه زبان فارسى درى  ياهمان فارسى باستان زبان كلاسيك اول جهان بوده و است نه دوم, چرا كه در نشست ادبى سه روزه برلين سال ١٨٧٢ ميلادى اروپاييان  ياغربى  ها بودند كه داورى مى كردند ولى شوربختانه در آن زمان ما در كشور خود موقع آن را نداشتيم تا در اين نوع مسائل كدام گفتمان يا بحثى داشته باشيم و يا كه بدانيم در دنياى فرهنگى، ادبى و علمى چه جريان دارد .به هر روى واژه كلاسيك از زبان يونانى و واژه كلاسيكوس مشتق شده است كه در وهله نخست درجه اول معنا شده  بود  و بعد ها زيبا و الگو معنى شده است . 

استعمار در هر برهه ای از تاریخ به مثابۀ اژدهای هزار سر عمل کرده است

رد پای استعمار را می‌توان از قرن‌ها پیش در تاریخ جهان مشاهده کرد و پیگیری نمود. این استعمار و سیاست های آن همیشه یک نواخت نه؛ بلکه به مثابۀ رنگین کمانی از شیطنت و فریب بوده و متناسب با هر دوره تاریخی و متناسب با شرایط ویژه هر کشور در قالبی متفاوت ظاهر و آشکار شده است که البته تاثیرات متفاوتی نیز بر جای گذاشته است. استعمار درهر برهه ای از تاریخ نقاب جدید به رخ کشیده و خود را با شرایط جدید آماده کرده است. از همین رو است که استعمار در طول تاریخ سیمای رنگارنگ داشته است؛ گاهی با سیمای خشن و زشت وکریه زیر چتر لشکرکشی های ستمگرانه و کشتار های بیرحمانه آشکار شده است و زمانی هم با چهرۀ نرم و ابریشمین بدون گلوله و تفنگ فقطه  در نماد طلا و تسبیح ظاهر شده است. کشور های استعماری با توجه به تجارب تلخ و ذلت باری که از رویکرد های خشن نظامی برای اشغال کشور های فقیر داشتند. 

خواهش دارم تا کمی فرصت به خواندن این درد من پیدا کنید.

 به پا خیزیم تا لحظه ی براندازی مستبدین.

من و تو که نزد اربابان قدرت جهان و نوکر های شان ارزش کاهی نه داریم، چی زمانی به خود می آییم؟ ما گرسنه گان و پینه پاچه ها بوریا کفش ها را به بهانه ی گونه گون می دزدند. هر روز یک روی جدید سکه را به رخ ما می کشند. سه روز نه شد، چهار هزار نفر بی کار و سرسبیل و‌ وامانده را با هزینه های بی حساب و  حساب دهی صرف کردند تا چهارصد قاتل ملت را رها کنند. در آن نمایش مضحک همه چیز را به اندازه ی قد شان بریدند و دوختند و پوشیدند. و امروز طرح نو در انداخته و به اصطلاح رهایی آن ها را به چالش کشیده اند. 

ما هر کدام ما که عضو این سرزمین سوخته و‌ ویران هستیم و سینه های پرُ درد داریم؛ فریاد آن جز به خدا به کی خواهد رسید؟

زبان فارسی یکی از چار زبان زنده دنیا پس از سنسکرت ، لاتین و یونانی می باشد. اثار بدست آمده از فرامین کنشکا کدفیسوس و ویما کدفیسوس از  سمنگان و  شهر تورفان به خط خروشتی  و مانوی  به مادر زبان فارسی تعلق دارد،در سده ای دوم هجری ادبیات و زبان فارسی دومین زبان دینی و شعر جهان اسلام گردید اثار بدست آمده به خط و کتابت الفبای تازی این زبان را در جایگاه بلند و فرازینی زبانهای جهان قرار داده است، همچنان زبان پشتو که در آن واژه های بسیار باستانی اوستایی و مادا یی   تا ایدون حفظ گردیده است و از زبان فارسی میانه برخاسته است ، نیز از جمله زبانهای شیوا وشیرین  کشور ما به شمار می رود.

مناسبات زبان پشتو وفارسی را می توان در دومرحله به پویش و کاوش گرفت : 

بیشتر از سی سال میشود که از آسمان وطن غم پشت غم میبارد؛ زمینش پر از مزار شهدا و چشمِ دل و دیدهٔ هموطنان دردمند ما دشت لاله های خونین گردیده است. در چنین شرایطی نویسنده بودن و شاعر بودن انسان دانشمند، حساس و دراک چون نادری را که غم وطن و هموطن را چون جلد بر تن کشیده است از یکسو جزا و از سوی دیگر ثواب بزرگ میدانم. جزا زیرا چون باغبان از  شکستن شاخه های درخت، تکیدن شگوفه ها و از بین رفتن حاصل آن پریشان، رنجور و دردمند میگردد.  و ثواب  زیرا او فریاد ناگفته های هزاران هزار هموطن خاموش گردیده است.  پرتو  نادری در اشعار، مقالات و گفته های خود با فصاحت و صراحت اشتباهات تاریخی گذشته و حال  را محکوم کرده و با قلم سبز و سازنده از طریق  انتقاد و پیشنهاد رسالت قلم را ادا میکند. او فراتر از مرز ها با قدم های استوار چراغ به دست دل تاریکی ها را شگافته  و پاسدار داشته های ادبی، فرهنگی ، اجتماعی  و سیاسی میهن گردیده است.

چو مرغی خفته به خوابی بیا نفس بکشیم 

فغان کنیم و سر از گوشه ای قفس بکشیم 

بدین تجمل بیجا که بگذریم شب و روز 

به خویش آیم و تا دست از هوس بکشیم 

زیر بنای همه تعالیم مولوی برای انسان ها عشق است

هشت سده و اندی سال پیش از امروز، مولانا جلال الدین محمد در شهر بلخ یکی از بلاد خراسان قدیم به دنیا آمد. بلخ اکنون یکی از توابع مزار شریف از شهرهای شمالی افغانستان امروز است.

مولوی به دلیل نوشتن مثنوی و دیوان شمس تبریزی – دو اثر از پنج اثر بجا مانده – یکی از معروف ترین شاعران زبان فارسی دری، و به دلیل افکار و اندیشه های عرفانی و فلسفی، اندیشمند و متفکر شمرده می شود.

افکار و آثار مولوی از چنان وسعتی برخوردار است که تا حالا در مورد اندیشه ها و آثارش صدها کتاب در سراسر جهان به وسیله مهمترین نویسندگان و پژوهشگران نگاشته شده و هنوز هم نوشته می شود.

در کشورهایی نظیر ایالات متحد آمریکا، آلمان، فرانسه، ترکیه، روسیه، ایران و افغانستان خانه مولانا ساخته شده است و ارادتمندان و علاقمندان اندیشه ها و افکار این عارف قرن سیزدهم میلادی هر از گاهی دور هم گرد می آیند و از چشمه سار معنویت او آب می نوشند.

آب دریا را اگر نتوان کشید

هم به قدر تشنگی باید چشید

از چند روز به اينطرف طی محافل و نشست های بخاطر روز ۲۶ دلو (خروج قوای شوروی از افغانستان) در کابل و ولايات، از فداکاری و مقاومت مردم  در راه دفاع از اين سرزمين تجلیل صورت می گيرد. بدون شک افغان ها در طول تاريخ؛ شهامت و شجاعت شان را بخاطر حفظ استقلال وطن دربرابر بيگانگان ثابت ساخته اند؛ چنانچه شکست قوای انگليس و شکست قوای روس در گذشته ها نمونۀ بارزی ازاين فداکاری هاست. ازينرو حرمت گذاری و يادآوری از همچو پايمردی ها و استقامت مبارزان راه آزادی قابل تحسين ميباشد. 

سينه ام شد شرحه شرحه همچو رومي در فراق 

شيشه صبرم  شكست و طاقت دل  گشت طاق 

ساز كن  اي  مطرب  خوش  لهجه  اهنگ  عراق 

تاكشم  من  هم  زدل  چون  ني   نواي  اشتياق 

اتفاق  اتفاق  اي اتفاق 

در  چنين قرني  كه بايد  خواندنش  قرن  ستيز 

 اشاره: آنچه در پی می‌آید، روایتی ساختارشکنانه از پاره‌ای کلیشه‌های جاافتاده در مورد چگونگی به قدرت‌رسیدن احمدشاه ابدالی در تاریخ‌نگاری افغانستان است. متن حاضر ترجمه‌ی فصل دوم کتاب «افغانستان؛ از ۱۲۶۰ بدین‌سو» نوشته‌ی جاناتان لی می‌باشد. این فصل که تحت عنوان احمدشاه و تأسیس سلسله‌ی ابدالی: افسانه و واقعیت (مشتمل بر صفحات ۱۰۵ تا ۱۱۵) نوشته شده است،

حوادثی را که به قدرت‌رسیدن احمدشاه ابدالی منتهی می‌شود، برشمرده و با نگاه ناقدانه به نقد روایت جاافتاده را که عمدتا توسط تاریخ‌نگاران ناسیونالیست افغانستان ساخته و پرداخته شده است، به چالش می‌کشد. نویسنده در متن خویش واژه‌ی «افغان» را معادل با «پشتون» به‌کار برده و مراد از واژه‌ی «اساطیر» و «افسانه» در این متن، آن سلسله حوادثی‌اند که واقعا رخ نداده‌ و یا هم در متون و منابع تاریخی معاصر سندی برای آن‌ها ارائه نشده است. تمام تأکیدها چه به‌صورت قوس ناخنک یا ایتالیک از خود نویسنده می‌باشد. شرح مترجم داخل کروشه اضافه شده است و با نشان و حرف «م» ختم شده است.

رهبران و سیاسیون که مردم ما را تشویق به دفاع از وطن، استقلال و آزادی میکنند و خود را سخت وطندوست میدانند و آنانیکه فرزندان خود  شان در افغانستان نیستند تنها خود شان بخاطر قدرت، پول و دارایی به افغانستان آمده اند به باور من گوش کردن به نصایه اینها کار عاقلانه ی نیست.
کسانیکه فرزندان شان در این شرایط حساس و دشوار  داخل افغانستان نیست و از وطن دفاع و یا به وطن خدمت نمیکنند معلوم دار است که به منافع ملی باورمند نیستند و نسبت به منافع ملی افغانستان زیادتر مزدور بیگانه هستند.

پس از تهاجم شوروی به افغانستان، این کشور به آوردگاۀ شبکه های استخباراتی کشور های منطقه و جهان بدل شده است. این سناریوی غم انگیز در حدود ۹ سال خوش بختی و امنیت و رفاه مردم افغانستان را به تاراج برد و پس شکست شوروی در افغانستان اکنون که بیش از ۳۰ سال از آن می گذرذ هنوز هم تراژدی افغانستان به شدت ادامه دارد. اشتباۀ شوروی افغانستان را به کام آشوب بزرگ افگند و مردم را وادار به قیام در برابر تهاجم شوروی نمود. با تاسف که قربانی ها و حماسه آفرینی های مردم افغانستان قربانی اهداف شیطانی شبکه های استخباراتی و بویژه پاکستان و ایران گردید و بالاخره پس از سرنگونی داکتر نجیب افغانستان به ویژه شهر کابل به حمام خون بدل شد. طالبان حکومت مجاهدین را زیر نام « شر و فساد» سرنگون کردند و بالاخره نیرو های امریکایی طالبان را به جرم تسلیم نکردن اسامه به آن کشور در ظرف ۴۰ روز سقوط دادند. 

1 – مجموعه‌ی داستانی «مینا در برف» از نیلاب‌موج‌سلام حاوی سه داستان بلند است. با آن‌که داستان ‌ها در برهه‌های متفاوت زمانی نوشته شده‌اند، اما سبک و نگرشِ درون‌کاوانه در هرسه می‌رساند که نویسنده با خطِ مشخص و خودشده در پرداخت داستانی قلم و قدم بایسته می‌زند. شخصیت‌ها درین داستان‌ها ماهرانه و پرقصه کاویده می‌شوند. تامل در گستره‌ی روان‌کاوانه‌ی شخصیت، از مهم‌ترین بحث‌هاست؛ هم بدان‌جهت که گذر ازین پهنا برای کاوش ذهن و ادراک و عواطف دریچه‌ی عبور می‌گشاید.

 آمریکا دیپلماتهای این کشور را قلب و روان امریکا نامید. امریکا بر گشته،امریکا باز گشته و دیپلماسی امریکا برگشته است. امریکا با پیروی از سیاست تعامل،گفتگو و جنگ به خاطر دفاع از دموکراسی و احترام به حقوق بشرباید افتخار رهبری را در حل مناقشات جهانی بدست بیآورد.

آقای بایدن باتوجه به نقش وزارت خارجه و دفاع امریکا در مقابله با چالشها و وظایف جدید اظهار داشت که هردو وزارت کلیدی امریکا با اتفاق همکاری خواهند کرد. آقای بایدن افزایش روحیه دیپلماتهای امریکا رامهم ترین اصل برگشت رهبری اخلاقی امریکا درجهان میداند  که در سالهای اخیر هبوط نموده است.

ای باد  گذر  کن  بر سر  مر قد   چنگیز             ان خسرو خون ریز 

بر گوی که قوم تو زبون گشت زجا خیز             با خنجر  سر   تیز 

اهنگ سفر کن که شده حوصیله لبریز              با   ظلم  در   اویز 

ای خان    معظم    بنگر   چشم   تر ما             خون  شد  جگر ما 

این مقاله ی پژوهشی ارزشمند را که به قلم توانای پروفیسور لطیف ناظمی، استاد ادبیات فارسی، ( دارنده ی دو دوکتورا/ PhD )، برنده ی جوایز جهانی، شاعر و نویسنده ی بزرگ زبان فارسی نگاشته شده است ، به هدف پخش و اشاعه ی ثقه ترین معلومات درین باب ، خدمت دوستان ارجمندم تقدیم می نمایم .

       دری همان فارسی است و هرگز زبان جداگانه یی نیست و کسانی که جز این می اندیشند پیداست که از زبان فارسی دری و تبار و تاریخ آن بی خبراند. این زبان پنج نام دارد بدین سان : فارسی ، پارسی، دری ، فارسی دری ، پارسی دری . این دگرسانی نامها به هیچ روی به معنای آن نیست که ما با پنج زبان جداگانه رو یاروییم . از دیدگاه زبان شناسی هیچ دست آویزی نداریم که پارسی و دری دو زبان مستقل باشند با دو دستور زبان مختلف و دو نظام واژگانی جدا ازهم. شاعران و خامه زنان ما در گذشه اگر زبان شان را دری خوانده  اند آن را پارسی هم گفته اند و تمایزی میان دری، فارسی و فارسی دری  قایل نبودند.

مفهوم ” ستراتیژی ” ازکلمۀ یونانی موسوم به ” ستراتیگوس ” (Strategos) بمیان آمده است. این اصطلاح در یونان باستان به معنی فرماندهی لشکربکارمیرفت . اما درازمنۀ متأخر، بکاربرد قدرت سیاسی ، نظامی ، فرهنگی و اقتصادی یک ملت را ، بخاطردستیابی به اهداف نظامی افاده میکرد.

ولی امروز ” ستراتیژی ” تنها بُعد نظامی را احتوا نکرده ، بلکه مجموع اهداف ملی یک کشوررا افاده مینماید. تقابل اهداف استراتیژک قدرتها سبب میشود که مناطق فی مابین آنها از اهداف استراتیژیک طرفین متأثر گردد و درنتیجه ، این نواحی بنام مناطق استراتیژیک ( مناطق سوق الجیشی ) مسماء شوند. طرفین متقابل میکوشند تا بخاطرنیل به اهداف استراتیژیک شان ، تاکتیک های طرف ضرورت خویش را بیآزمایند. ولی همۀ  این تاکتیک ها برای مدت های کوتاه بکار گرفته شده و عندی الضرورت ، بخاطر رسیدن به اهداف طویل المدت ( استراتیژیک ) تغیر میآبند. 

محمود فارانی، یکی از پیشگامان شعر نیمایی یا شعر آزاد عروضی در کشور، دوگام از هشتاد ساله‌گی آن‌سوتر گذاشت. او روز شانزدهم دلو 1317 خورشیدی در کابل چشم به جهان گشود و حال رسیده است به 82 ساله‌گی. تا کنون سه گزینۀ شعری از او نشر شده است: رویای شاعر، آخرین ستاره و سفر در توفان. عمرت دراز باد، ای « عقاب زخمی آواره!»

سخن از یک آغاز است، آغازی که گواۀ روشنی از یک پایان دارد؛ اما پایانی که نه تنها پایان نیافت؛ بلکه پایان آن دردناکتر و تراژید تر از آغازش بود. درست 26 دلو آغازی از یک پیروزی بزرگ بود و نویدی بر یک پایان دردناک و اما صدها دریغ که نه تنها درد ها پایان نیافت، بلکه به زخم ناسور مبدل شد که هنوز هم درد از اعماق آن فواره دارد و آرمان انسان مظلوم در آن شعله ور است، اکنون نه تنها آرمان من و تو؛ بل آرمان یک ملت در آن شراره دارد که به گونۀ خیلی بیرحمانه تخته مشق سیاسی و سکوی پرش قدرت برای شماری افراد خودخواه و ناعاقبت اندیش و متعصب و قوم گرا و در واقع دشمنان واقعی مردم افغانستان گردید که با تاسف هرگز ممکن نیست تا با لفاظی ها بزرگ نمایی ها بر آن همه جهاد ستیزی ها زیرنام جهاد پرده کشید و عده ای را برائت داد که می خواهند سیاه کاری های شان زیر نام جهاد مقدس افغانستان پنهان کنند.

نوایی؛ شاعر  و نویسنده ی  سرشناس دوره ی تیموریان هرات

آدمی ایرسنگ دیما گیل آدمی  

  آنی کیم یؤق خلق غمیدین غمی

« نوایی »

باید گفت امیر علیشیر نوایی اگر چه از فامیل بزرگان به شمار میرفت ولی  هیچگاه از مردم عادی دوری نگزیده است. او با دِه  نشینان، کسبه کاران و  قاطبه ٔ مردم علاقه و رابطه ٔ حسنه و نیکو داشته است.

دوره ٔ تیموریان هرات با نام امیر علیشیر نوایی رابطه ٔ ناگسستنی دارد.

اساسگزار مکتب میناتوری هرات استاد کمال الدین بهزاد در این دور ، شهره ٔ آفاق گشت . مدارس، مساجد، شفاخانه ها،  پُلها  و سایر ابنیه ، در  زمان  حضرت  نوایی  قد برافراشه بود. او، شاعران، نویسنده گان و دانشمندان را دَور خود جمع کرد و به تشویق و ترغیب آنان همت گماشت .

مردم  افغانستان، به  شخصیت عالی و انساندوستی نوایی  ارج میگذارند. نام و آثار  نوایی در ادبیات   شفاهی مردم ما به خوبی انعکاس یافته است . 

خواننده گان ارجمند !

مقاله ٔ من درباره ٔ آنچه که در بالا تذکار یافت به زبان تورکی اوزبیکی نبشته شده است :