در این تردیدی نیست که جمهوریت و مردم سالاری آخرین نظام مطلوب و ایده آل برای بشریت است و تنها عملی شدن مولفه های جمهوریت در حوزه های گوناگون پاسخگوی واقعی نیاز انسان امروز است. درست این زمانی ممکن است که مولفه ها و اجزای یک نظام مردم سالار در یک جامعه در روشنایی قانون و حاکمیت قانون در منصهء عمل به اجرا در آید. در حقیقت قانونیت و حاکمیت قانون است که مرز میان یک نظام مردم سالار و نظام استبدادی را معین می سازد. هرگاه حکومتداری خوب و حاکمیت قانون از میان نظام های جمهوریت و دیکتاتوری برداشته شود. در این صورت جمهوریت جز پوششی برای حاکمیت استبدادی و قانون ستیزی و حق خواری و غارت مفهوم دیگری ندارد. گفته می توان که چنین نظام به مراتب بدتر از یک نظام توتالیتر و دیکتاتوری و حال فاشیسم است. زیرا طوری که از نام نظام های دیکتاتوری و فاشیستی فهمیده می شود که از نگاهء ماهیت اسم های با مسما اند و اما ستم روایی و نظامی گری و قانون ستیزی و غارت و فساد زیر چتر جمهوریت نه تنها بزرگ ترین جفا به حق نظام مردم سالار است؛ بلکه بدتر از آن جف و توهین به تلاش ها و جان بازی های انسان اروپا است که پی از پنجصد سال مبارزهء خستگی ناپذیر موفق شدند تا نظام های اسقف و کشیش و سلطنت های مطلقه را سرنگون و نظام جمهوریت را بر ویرانه هایش آباد کردند.
ادامه خواندن سیری کوتاه بر نظام جمهوریت و چالش های آن به مثابۀ آخرین نظام ایده آل :مهرالدین مشید
