نویسنده: ماریا دارو

سیمای شوهر و دختران در شعرهای او دیده نمی‌شود. شاید اندوه از دست دادن پسر او را چنان در خود فرو برده است که جز او، دیگر همه‌ را از یاد برده است؛ اما جایی از فراق دختر خود سخن می‌گوید:

هجر پسر و فراق دختر

دارند مرا خراب و ابتر

بر آتش هجر چون سپندم

در نار فراق چون سمندر

(همان، ص ۳۳۳)

افزون بر شکایت‌هایی که از ستم روزگار دارد، افزون بر سوگ‌سرودهایی که برای فززند دارد، در شعرهای این دوره او گرایشی به سوی عرفان و تصوف دیده می‌شود.

ادامه خواندن بخش چهارم وپایانی ؛ عایشه درانی؛ شاعری فراموش شده : استاد پرتو نادری

آمد خزان و موسم شاد زمان گذشت

بلبل ز نغمه ماند و ز شور و فغان گذشت

باد خزان وزید و همه برگ و بار ریخت

ادامه خواندن خـــزان ؛ شعر از : استاد محمد اسحاق ثنا

سال‌ها پیش از امروز، هنگامی که ۱۵ ساله بودم و تازه در آستانه‌ی جوانی قرار داشتم، در رخصتی‌های ۳ ماهه‌ی تابستانی با مادرم و دو خواهرم از “پل‌خمری” به “کابل” می‌آمدم.

کابل آن سال‌ها هوای پاک، مردمان شهرنشین و خوش‌ مشرب داشت. 

پوشیدن پتلون‌های “کاوبای پاچه‌قات” و بلوزهای نیم‌قُوله‌ی “جوزف” تازه مُد شده بود.

خویشان و بستگان ما نسبت به خانواده‌ی ما که نادار بودیم، مُعتبر (متمول) بودند.

ادامه خواندن ماجرای غمگین بودن خودم : جاوید فرهاد

تصویر از برگه استاد جاوید فرهاد کاپی شده است.

  دوستان  محترم ؛ در صفحه  فیسبوک  استاد  جاويد  فرهاد  تصوير  از  سرای  موتـی   در  گذر شور بازار کابل  را مشاهده  کردم ؛  در این  زندان  خطر ناک مبارزین  و  تحصيل  کرده  های  دوره  امانیه  که  اکثراٌ  در خارج  و هم چنان در داخل کشور  ؛  فقل  و  زنجیر  شده  بودند . خواستم  قصه  های  داخل  زندان  را  از جلد  دوم  کتاب  افغانستان در  مسیر تاریخ اثر  مرحوم  میر غلام  محمد  غبار  یادداشت  ؛ با شما  مطالعین  گرامی  به  اشتراك  بگذارم  روی  این مقصد  جلد دوم  کتاب  افغانستان در  مسیر  تاریخ  را گشودم  و  خاطرات  از  زنده یاد  مرحوم  غبار را که  خود شاهد  ظلم و ستم  در  سرای  موتی  قرار گرفته  بود ؛ با اند  اختصار  تحرير کردم  . 

  حوادث تاریخی  را نباید  از یاد برد.  زیر  گذشته  ها  چراغ  راه  مبارزین  آینده  کشور  ما  میباشد باید بدانیم  که  کشور  ما  از  کدام  تاریخ  تحت ظلم  و استبداد ارتجاع  داخلی  تحت  نظارت  انگلیس  اشغالگر  قرار داشته  است.

ادامه خواندن درباره محبس سرای موتی دوره نادرشاه : ماریا دارو

برای استماع این تبصره مهم بالای لینک یوتوپ فشار دهید .

مسلماً که سرقت یا دزدی به هر شکلی که باشد ناگوار، تأسف‌آور,  اشتباهِ محض و حسابی است.

سرقت انواع مختلفی دارد; ولی یکی از زشت‌ترین نوعِ دزدی یا سرقت, به یغما بردن مطالب و آثار علمی، ادبی و فرهنگی است. به عنوان مثال اگر فردی بدون ذکر نام نویسنده‌ یا مراجع اصلی به دستآوردهای علمی دیگران نظر می‌اندازد و سپس سعی می‌کند تا از زحمات و داشته‌های علمی، تحقیقی، هنری یا ادبی دیگران استفاده‌ی اعظمی کند مقوله‌ی شکل می‌گیرد که بنام سرقتِ ادبی و فرهنگی یاد می‌گردد.

ظاهراً مدتی‌ست که فرهنگِ تلخِ دزدیدن نوشته‌ها، آثار هنری، کمپوز آهنگ‌ها، طرح‌های علمی، مطالب ادبی و فرهنگی شخصیت‌های دانشمند، فرهنگی، اساتید، محققان، پروفیسوران، نویسنده‌گان، شعرا، ادبا، سینماگران، آوازخوانان و کمپوزرها توسط برخی از برادرانِ سارق به یغما و سرقت گرفته می‌شود و هیچ منبع تحقیقاتی و سوال کننده‌ای مقتدر و باتدبیری هم نیست که این معضله را به نحوی درست و قانونی تحقیق و پیگیری نموده مجرمان را به مراجعِ عدلی و قضائی معرفی نماید و یا اگر چنین اداره‌ی وجود هم داشته باشد, عملکرد شان خیلی‌ها ضعیف و نامحسوس است.

ادامه خواندن سرقت ادبی و فرهنگی : نذیر احمد دقیق

وزیر معارف درفشدار جنگ فرهنگی و بلند گوی استخبارات پاکستان

هرچند موضوع  بسته بودن دروازههای مکتب های دختران پس از حاکمیت طالبان یکی از مسایل مهم است که هر از گاهی مورد انتقاد شدید شخصیت ها و آگاهان و مردم افغانستان و مقام های کشور های جهان و سازمان های بین المللی بوده است ؛ اما در این روزها سخنان وزیر معارف طالبان در مورد بسته بودن دروازههای مکتب های دختران بیشتر از هر وقتی رسانه ای و همگانی شد و به این بحث بیشتر هیزم ریخت. وی در ارزگان گفت، «مردم‌مناطق‌دوردست برای‌شان پذیرفتنی نیست که دختران ۱۶، ۱۷ سالهٔ آنها به مکتب بروند.» (1)

در این تردیدی نیست که بسته شدن دروازههای مکتب ها بر روی دختران در کشوری مانند افغانستان که دین آن اسلام است و کتاب آن با اقرا یعنی بخوان آغاز می شود و پیامبرش طلب علم را برای مرد و زن فرض پنداشته است؛ یک امر استخباراتی بوده که برای همه حیرت آور و پرسش برانگیز است. در حالیکه آموختن علم و معرفت برای مسلمانان فرض است و از همین رو بوده که بر مصداق این شعر” چو شمع از پی علم باید گداخت    که بی علم نتوان خدا را شناخت” مسلمانان در دورۀ طلایی اسلام به پیشرفت های بزرگی در عرصه های علمی و فلسفی رسیدند. 

ادامه خواندن از یک وزیر مزدور و وابسته به ای اس ای توقعی بیش از این میتوان داشت؟ : مهرالدین مشید

بزرگترین رسالت انسانی ما در احوال جاری دفاع از حقوق و آزادی مردم مظلوم افغانستان است . 

درین راستا : 

دفاع از داعیه برحق انسانی ، اسلامی و ملی دختران ما بخاطر رفتن به مکتب نه تنها رسالت انسانی ما است که : 

شرط انسان بودن و مدنی بودن ما می باشد . 

افغانستان سرزمین عجایب و غرایب است و کشوری است که در آن تاریخ « تکرار » می شود و ما شاهد مضحک ترین شکل آن هستیم و بستن مکتب بروی دختران یک مثال اسفناک آن است . 

حاکمان کنونی طالب این سلب حقوق دختران کشور را به دین و آیین مردم حواله می‌دهند . 

از بوالعجبی های تاریخ : 

که در ورق گردانی روزگار طالبان که تاجران دین ( دین فروشان ) را فرار داده اند ، اکنون خود ، دین را گروگان گرفته اند و صاف و ساده فکر متحجر و دیوبندی خود را بمثابه اصل دین قرار می‌دهند و دساتیر امیرالمومنین خود را « عین » دین و واجب الرعایه میخوانند . 

ادامه خواندن دفاع از داعیه برحق انسانی؛ اسلامی و ملی دختران افغانستان : میر عبدالواحد سادات

عاکف‌ گوران، شاعر دیگر کُرد است که واصف باختری شش پارچه شعر او در قالب‌های نیمای و سپید را ترجمه کرده است. گوران شاعری است با اندیشه‌های بلند آزادی‌خواهانه که آرمان‌گرایانه برای آزادی انسان و دادخواهی اجتماعی می‌سراید.

او در شعر «گم‌نامان» از شاعرانی سخن می‌گوید که گم‌نام مانده‌اند؛ اما شعرشان چنان اخگرهایی در همه چهارراه‌های جهان تکثیر می‌شوند. در واقعیت امر نیز چنین است؛ شاعرانی‌ هستند که شعرشان چند و چند منزل پیشاپیش از نام‌شان راه می‌زنند و شاعرانی هم هستند که نام‌شان چند و چند منزل از شعرشان پیش‌تر راه می‌روند.

در گم‌نام‌ترین خیابان‌های تاریخ

با شاعرانی ناشناخته‌

دیدار کرده‌ام

ادامه خواندن بخش دوم – واصف باختری و شاعران کُرد : استاد پرتو نادری

انزوای سیاسی طالبان و تبدیل شدن افغانستان به پناه گاۀ تروریستان

افغانستان پس از اشغال طالبان وارد فصل تازه ای از حوادث توفانی شده است؛ البته رخداد هاییکه در ظاهر برای طالبان قابل رویت نیست؛ اما تکانه ها و پس لرزههای آن نه تنها مردم افغانستان را وحشت زده و شگفت زده گردانیده است؛ بلکه کشور های همسایه و جهان را نیز نگران کرده است و دامنۀ این نگرانی ها  آرام آرام بیشتر دامنگیر کشور هایی می شود که از حامیان طالبان به حساب می روند. سیاست های تمامیت خواهانه و جنگ طلبانۀ طالبان در داخل و ناپاسخگویی آنان به خواست کشور های جهان سبب شده تا هر روز به انزوای سیاسی آنان افزوده شود و از حضور در نشست های منطقه ای و جهانی محروم  شوند.عدم حضور طالبان در نشست ویانا وسمرقند و دعوت نشدن آنان در این نشست ها نمونۀ آن است. 

ادامه خواندن طالبان ابزار راه بردی گروههای ترورستی در افغانستان : مهرالدین مشید

من میروم از این شهر، اینجا همه جنون است

این شهر بی خدایان، این شهر مرگ و خون است

تا کی به دوش خود من، تابوت را بگیرم

امروز نوبت تو، فردا من هم بمیرم

ادامه خواندن لشکر خباثت ؛ شعر زیبا : لینا روزبه حیدری

محمود درویش شعری دارد زیرنام« من یوسفم پدر»  در ظاهر امر این شعر همان روایت یوسف پیغمبر است در قران در سورۀ یوسف و روایات دینی دیگر. برادران حسود و جاه‌طلب، یوسف را در چاه می‌کنند و به گرگان بیابانی تهمت می‌زنند که گرگ‌ها او را دریده اند. در شعر درویش، این یوسف در چاه شده همان ملت فلسطین است. یا همان ‌آرمان ملت فلسطیین است. 

برادران نمادی است برای اسراییل، یا نماد آن شمار فلسطینانی است که از داعیۀ آزادی فلسطین روی برگشتانده و با دشمن تفاهم کرده‌‍‌اند. یا هم می‌تواند نماد آن دولت‌های وابسته عرب باشدکه به دادخواهی بر نمی‌خیزند، به جای آن که در کنار مبارزان فلسطین قرار گیرند و از آزادی فلسطینیان پاس‌داری کنند به مردم فلسطین و آرمان‌های آنان پشت می‌کنند. به دنبال یوسف‌گم‌شده در چاه نمی‌روند. 

ادامه خواندن من یوسفم پدر : استاد پرتو نادری

رفتند یاران من بیکس و تنها مانده ام

بینوا و در به در با غصه یکجا مانده ام

نیست غمخواری مرا یک لحظه با حالم کند

با خودم می پیچم و با دل شیدا مانده ام

ادامه خواندن یاران رفتند ؛ شعر از: گرداب

این روایت به‌سال‌ها پیش بر می‌گردد؛ به‌ سال‌هایی که ما در شهر “پل‌خمری” می‌زیستیم و بابیم (پدرم) که کارگر نساجی بود، هفده‌صد افغانی تن‌خواه داشت.

پنج‌سر عیال بودیم؛ من، دو خواهرم، مادرم و بابیم که شب‌وروز کار می‌کرد تا شکم گرسنه‌ترینان را در خانه سیر بسازد و مصرف خوراک، پوشاک، قلم و کتاب‌چه‌ی من و خواهرانم را بدهد، و به مادرم سالانه یک کالای نو بخرد.

ادامه خواندن ماجرای درد ناک عسل نخوردن : استاد جاوید فرهاد

عایشه درانی دور سوم زنده‌گی‌اش را در چنین وضعیت سیاسی ـ اجتماعی با تلخ‌کامی‌های زیادی پشت سر می‌گذارد. شوهر می‌میرد، فرزند کشته می‌شود و روزگار با او سر ناسازگاری دارد.

دوران شاد کودکی و نوجوانی، دیگر برای او به یک خاطره‌ بدل شده است و  در حسرت آن می‌سوزد. چین وضعیتی، در شعرهای این دوره او بازتاب گسترده‌‌ای دارد. او در شکواییه‌های خویش در حسرت از دست دادن فرزند می‌موید و از کج‌رفتاری روزگار شکایت دارد.

ادامه خواندن  بخش سوم – عایشه درانی؛ شاعری فراموش شده : استاد پرتو نادری

مستشار‌نیا زنده‌گی عایشه را به سه دوره دسته‌بندی کرده است. این دسته‌بندی تنها برخاسته از خط زنده‌گی او نیست؛ بلکه دسته‌بندی موضوعی شعر او نیز است.

۱– دوران کودکی وجوانی

دوران آموزش شاعر است. در افغانستان، چه پیش از پیدایی آموزش‌های مدرن و چه پس از آن، گونه‌ای از آموزش‌های سنتی در خانه‌ها، مسجد‌ها و مدرسه‌ها وجود داشت که هنوز هم به‌گونه‌‌ای وجود دارد.

در آموزش‌های سنتی پس از قرآن، فراگیری نوشتن و خواندن، آموزش چهارکتاب، پنج‌کتاب، بوستان و گلستان سعدی، دیوان خواجه حافظ شیرازی و حتا در بعضی از مدرسه‌ها خواندن مثنوی معنوی، بخش مهم برنامه آموزش‌های سنتی بود.

البته چنین امکاناتی برای دختران نسبت به پسران خیلی‌ها اندک بود؛ برای آن‌که دختران باید در خانه‌ها چنین آموزش‌هایی فرا می‌گرفتند. یک رده اجتماعی زنان هم وجود داشت که چنان آموزگاران خانه‌گی، دختران خانواده‌ها را آموزش می‌دادند.

ادامه خواندن بخش دوم –  عایشه درانی؛ شاعر فراموش شده : استاد پرتو نادری

درمانده گی حلقۀ خبیثۀ اتصال گروههای تروریستی 

پاکستان به مثابۀ بزرگ ترین کشور حامی تروریسم در جهان است که مردم آن از هقت دهه بدین سو زیر چتر دموکراسی قلابی تحت پاشنه های آهنین جنرالان تروریست پرور این کشور بسر می برند. سیطرۀ فولادین نظامیان پاکستان در این کشور نه تنها این کشور را به بزرگ ترین حامی تروریسم و پناه گاۀ تروریستان جهانی بدل کرده است؛ بلکه سیطره و وحشت نظامیان حکومت های ملکی پاکستان را دست و پا بین جنرالان این کشور نموده و حالا این کشور با چالش های بزرگ اقتصادی و سیاسی و اجتماعی دست و پنجه نرم می کند. مردم پاکستان تنها زیر انبان سیاست های تروریست پرورانۀ نظامیان این کشور ضجه نمی کشند؛ بلکه آنان در این روز بحران های شدید مالی را در موجی از انفلاسیون بی پیشینه نیز تجربه می کنند.

ادامه خواندن بزرگ ترین کشور حامی تروریزم در حال فروپاشی کامل : مهرالدین مشیــد

افغانستان از چهل سال بدین بر روی امواج توفانی لنگر افگنده و سوار بر امواج خروشان بدون آنکه به ساحلی برسد، کشتی به آشوب رفتۀ آن هر لحظه بیشتر در گل می نشیند؛ اما افغانستان پس از حاکمیت طالبان |آیندۀ این کشور را بیش از هر زمانی مبهم و دشوار و غیر قابل پیش بینی می نماید.

هرچند در آغاز معلوم بود که طالبان یک گروۀ استخباراتی و وابسته به شبکۀ آی اس آی پاکستان اند و فقط برای اجرای مامورت خاص ارگ را از غنی در تبانی با شبکۀ استخباراتی پاکستان و معاملۀ پشت پرده با امریکا بدست آورده اند. طالبان که آگاهی سیاسی ندارند و از روابط بین الملل و روابط بین دول خبری ندارند و این ناآگاهی سبب شده که حتا معاهده های بین المللی را دست کم بگیرند و با تمام تعهدات شان با کشور های مختلف بویژه با امریکا پشت پای بزنند. تشت رسوایی طالبان پس از آن از بام به زیر افتاد که طیارۀ بدون سرنشین امریکایی در شیرپور کابل در چند قدمی ارگ الظواهری را در بالکن یک خانه شکار نمود

ادامه خواندن حاکمیت طالبان و آینده مبهم ودشوارغیر قابل پیش بینی مردم افغانستان : مهرالدین مشیـد

چه عجب زمانه‌ی است؟ آشکار نیست که درین بحبوبه چه اتفاقی رخ دادنی است؟

چه انسان‌های ظهور خواهند کرد که اسم شان را در تاریخ کشور به قوت قلم و دانش شان درج خواهند کرد؟

آیا در چنین شرایط ضیق و ناگوار هنوزهم امیدی برای ظهور شخصیت‌های ورزیده‌ای چون «نذیر دقیق» وجود دارد؟

حالا به سوانح نذیر احمد “دقیق” فرزند فیض محمد “دقیق” می‌پردازیم که به سال ۱۹۸۶م. در شهر کابل دیده به جهان گشود. کسی‌که در آوان زنده‌گی مجبور به مسافرت می‌شود و در کشمکش‌های هجرت به پاکستان لحظه‌ای از آموختن و رشدیافتن باز نمی‌ایستد؟ بدون شک که در امر فراگیری علوم نقش والدینش بارز بود, ولی از ذکاوت ذاتی نذیر نمی‌توان چشم پوشی کرد؟ 

ادامه خواندن زندگینامه نذیر احمد «دقیق» نویسندهء کتاب « خُنیاگران قلم»

عقاب  هاى  بلند  آشيان  كجا  رفتند؟

به من بگو كه از اين آسمان كجا رفتند؟

در  اين   بيابان  شوريده  كاروانى  بود

بگو  كه  مردم  آن  كاروان  كجا  رفتند؟

ادامه خواندن شعر از واصف باختری

نخستین وزیر اطلاعات و کلتورِ اولین جمهوری افغانستان کی بود؟

پروفیسور داکتر عبدالرحیم نوین (۱ اگست ۱۹۲۹-۲ جون ۱۹۸۴)

عبدالرحیم نوین فرزند عبدالحکیم خان ترجمان به تاریخ اول اگست سال ۱۹۲۹ در شهر کابل دیده به جهان گشود.

وی بعد از فراغت از لیسه امانی، شامل فاکولتهٔ طب پوهنتون کابل گردید. داکتر نوین تحصیلاتش را در فاکولتهٔ طب پوهنتون کابل به اتمام رسانید. 

پوهاند نوین تخصص اش را در رشته نسایی ولادی از پوهنتون میونیخ آلمان غرب بدست آورد.

ادامه خواندن آیا میدانید جریدهً « ترجمان» ازطرف کی و چه وقت منتشر میشد : داکتر ناصر اوریا

موزیم ملی افغانستان برای اولین بار در سال ۱۲۹۷ خورشیدی در منطقه باغ بالای کابل، برای نگهداری آثار تاریخی تاسیس شد.

در سالهای اولیه تاسیس این موزیم که در آن دوران “عجایب خانه” نام داشت، فقط بعضی از آثار تاریخی مثل قرآن های خطی، صنایع دستی، آثار برجای مانده از جنگ های دوران استقلال و بعضی کتاب های کمیاب در آن نگهداری می شد.

در ۲۵عقرب سال ۱۳۰۳ خورشیدی، موزیم ملی افغانستان از باغ بالا به ارگ کابل منتقل شد و به شکل رسمی توسط امان الله خان افتتاح شد.

در مراسم افتتاح این موزیم، محمود طرزی که در آن دوران وزیر خارجه افغانستان بود و فیض محمد وزیر معارف وقت، در مورد ارزش و حراست از آثار تاریخی سخنرانی کردند.

ادامه خواندن تاریخچه موزیم ملی کابل

نامش “پیرمحمد” و مشهور به “پیروی بچی اَدی” بود.

چندین دهه پیش از امروز در شهر کهنه‌ی کابل می‌زیست و از کاکه‌ها و جوان‌مردان بنام روزگارش بود.

مردمان کابل قدیم به دلیل آن‌که پیرمحمد پدرش را در کودکی از دست داده بود، او را “پیروی بچی ادی” می‌گفتند و یگانه پسر مادرش بود و او هم هیچ‌کسی جز همان مادر نداشت.

از کودکی مزه‌ی تلخ بی‌کسی (یتیمی) را با ده‌ها محرومیت دیگر در زنده‌گی تجربه کرده بود؛ اما آزاده‌گی، سخاوت و کاکه‌گی از رفتار، گفتار و سیمایش خوانده می‌شد.

یک‌شام که سرمای توان‌فرسا از لای ارسی‌های چوبیِ چهارمغزی رنگ‌رورفته به درون اتاق‌ها نفوذ می‌کرد و در بیرون برف سنگین می‌بارید، پیروی بچی ادی برای خریدن دو قُرص نان خاصه‌ی گرم از خانه بیرون شد.

دَمِ نان‌وایی “خلیفه خالوی پهلون” ایستاد و   پولش را از جیب بغل واسکتش کشید و با ادای ویژه‌ گفت:

” السلام و علیکم بادار جان، دو تا نان خاصه خو بتی!”

ادامه خواندن روایتی از « پیرو ی بچی آدی» : استاد جاوید فرهاد

واصف باختری از خلیل روادی، عاکف گوران و صدقی مکری و هارون صدقی شاعران معاصر کُرد، هفده پارچه شعر را در قالب‌های نیمایی و سپید، ترجمه کرده است.

این ترجمه‌ها در وضعیتی که ما هنوز از شعر شاعران کُرد شناخت اندکی داریم، شاید هم شناختی نداریم، اهمیت بزرگی دارد. تا جایی که من می‌پندارم، واصف باختری نخستین شاعر افغانستان است که با چنین ترجمه‌هایی روزنه.یی را به سوی شعر کُردستان کشوده است.

ادامه خواندن واصف باختری وشاعران کُردستان خلیل راودی : استاد پرتو نادری

الماس ۱۰۵ قیراطی شگفت‌انگیز «کوه‌نور» داستان جالبی دارد که بخشی از این داستان با تاریخ افغانستان گره خورده است. در حقیقت، تاریخ الماس کوه‌نور در هندوستان ریشه دارد. این سنگ قیمتی از منطقه «گلکنده» در نزدیکی «حیدرآباد» در ایالت «آندراپرادش» هند در سال ۱۶۵۶میلادی به دست آمد. این الماس توسط «میرزا محمد» وزیر «عبدالله قطب‌شاه» به «شاه جهان» پادشاه «گورکانی» هند هدیه شد و در آنجا ماند.

کوه‌نور در زمان لشکرکشی «نادرشاه افشار» به هند در سال ۱۷۳۸میلادی نزد «محمدشاه هندی» حاکم «دهلی» نگهداری می‌شد که نادرشاه آن را تصاحب کرد. این الماس پس از مرگ نادر در سال ۱۱۶۰هجری قمری توسط «احمدشاه دُرانی» به افغانستان منتقل شد و سپس به «تیمورشاه» فرزندش رسید. کوه‌نور سالیان چند، بین فرزندان احمدشاه دست‌به‌دست می‌شد تا سرانجام به دست «زمان‌شاه» فرزند تیمورشاه رسید.

ادامه خواندن از ویرانه های افغانستان تا سرملکه انگلستان الیزابت : محمد مرادی